7. Prezydent. Władza wykonawcza

LEKCJA NR 7. WŁADZA WYKONAWCZA. UPRAWNIENIA PREZYDENTA

Władza neutralna, regulująca działanie dwóch pozostałych

1. zadania (funkcje) ustrojowe (ogólne)

• gwarantowanie ciągłości władzy państwowej
• czuwanie nad przestrzeganiem Konstytucji
• stanie na straży suwerenności i bezpieczeństwa

Rzeczpospolitej oraz nienaruszalności granic

2. Organ pomocniczy – kancelaria prezydenta, którą kieruje szef kancelarii wybierany i odwoływany przez Prezydenta.

4. Wybory prezydenckie

- tylko obywatel polski, który ukończył 35 lat życia, posiada

obywatelstwo polskie i pełnię praw politycznych

- kadencja 5 - letnia, może być sprawowana przez 2 kadencje

- wyboru prezydenckie są zwykle dwustopniowe bo obowiązuje

większość bezwzględna

- wybory prezydenckie zarządza Marszałek Sejmu

- kadencja prezydenta trwa 5 lat i można ja powtórzyć tylko raz. Bierne prawo wyborcze przysługuje wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej, którzy ukończyli 35 lat, nie są pozbawieni praw wyborczych do Sejmu i zbiorą przynajmniej 100 tysięcy podpisów osób popierających ich kandydaturę. Czynne prawo wyborcze posiadają wszyscy pełnoletni obywatele Polski, również ci zamieszkali na stałe za granicą (od 2000 roku mogą głosować również w drugiej turze).

Prezydentem zostaje ten kandydat, który otrzyma ponad połowę wszystkich ważnie oddanych głosów. Frekwencja wyborcza nie wpływa na ważność wyborów prezydenckich (trzeba dodać, iż w Polsce podczas wyborów prezydenckich jest ona najwyższa). W przypadku, gdy żaden z kandydatów nie otrzyma wymaganej liczby głosów, dwa tygodnie później odbywa się II tura głosowania, w której uczestniczą dwaj kandydaci z największą liczbą głosów z I tury. Dla zwycięstwa w II turze wystarczy otrzymać więcej głosów, niż inny kandydat (co jednak też znaczy ponad połowę ważnie oddanych głosów, ponieważ głos jest ważny tylko gdy oddany na któregoś z tych dwóch kandydatów).

Kadencja Prezydenta może być skrócona w sytuacjach przewidzianych w Konstytucji:

• w razie śmierci Prezydenta
• w razie zrzeczenia się przez Prezydenta urzędu,
• w sytuacji odwołania Prezydenta z urzędu orzeczeniem Trybunału Stanu, w stan oskarżenia prezydenta przed Trybunałem Stanu może postawić tylko Zgromadzenie Narodowe uchwałą podjętą większością 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego, na wniosek co najmniej 140 członków Zgromadzenia Narodowego
• w sytuacji uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwałej niezdolności Prezydenta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia.

W przepadku skrócenia kadencji Prezydenta jego obowiązki przejmuje Marszałek Sejmu(Marszałek Senatu) i niezwłocznie, w ciągu dwóch tygodni (zgodnie z Konstytucją-art.128) zarządza nowe wybory Prezydenta.

Kompetencje Prezydenta wobec władzy ustawodawczej:

• udział w tworzeniu prawa- inicjatywa ustawodawcza, weto ustawodawcze, kierowanie ustaw do Trybunału Konstytucyjnego
• zarządzenie wyborów do Sejmu i Senatu,
• zarządzenie referendum ogólnokrajowego(za zgodą Senatu)
• skracanie kadencji Sejmu (zgodnie z Konstytucją); Prezydent może to uczynić tylko w dwóch przypadkach: gdy po trzech próbach nie uda się utworzyć rządu lub gdy parlament nie uchwali budżetu w ciągu 4 miesięcy od momentu przedstawienia Sejmowi projektu ustawy budżetowej
• wystąpienie z orędziem do Sejmu, Senatu i Zgromadzenia Narodowego

Orędzie (inaczej apel, odezwa) - uroczyste oznajmienie, przemówienie ważnej osoby w państwie (zwykle polityka) skierowanej do ogółu. Zwykle dotyczy bieżącej sytuacji politycznej w kraju. Często orędzia pojawiają się przed i po wyborach, a także w trakcie uroczystych wizyt polityków.

Kompetencje Prezydenta wobec rządu:

• udział w procesie powoływania Rady Ministrów: desygnowanie Premiera, a na jego wniosek – powoływanie ministrów
• zwoływanie Rady Gabinetowej( tworzy ją Rada Ministrów obradująca pod przewodnictwem Prezydenta)
• dokonywanie zmian w składzie urzędującej Rady Ministrów

( na wniosek Premiera)

• kierowanie do Sejmu wniosków o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej Prezesa Rady Ministrów lub danego ministra
• Prezydent za pośrednictwem danych ministrów wypełnia swe kompetencje z zakresu bezpieczeństwa i stosunków zewnętrznych.

Zwyczajowo szef rządu informuje Prezydenta o bieżących pracach Rady Ministrów, a przedstawiciel Prezydenta uczestniczy w posiedzeniach rządu ( bez prawa głosu stanowiącego)

Kompetencje Prezydenta wobec władzy sądowniczej :

• powoływanie Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego na 6-letnią kadencję na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego
• powołuje Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i prezesów jego izb na 6-letnią kadencję na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego
• powoływanie Pierwszego Prezesa i Wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego na 6-letnia kadencję na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego
• powoływanie sędziów sądów powszechnych, bezkadencyjnie, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
• może zastosować prawo łaski, w stosunku do każdego wyroku z wyjątkiem orzeczenie Trybunału Stanu

Inne kompetencje Prezydenta:

1.W zakresie stosunków zewnętrznych:

- Prezydent mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Polski w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych przyjmuje listy uwierzytelniające i akredytujące przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych,

-Prezydent ma prawo ratyfikowania i wypowiadania umów międzynarodowych

- jako najwyższy reprezentant państwa w stosunkach między narodowych, Prezydent składa wizyty zagraniczne i przyjmuje

w kraju gość zagranicznych – najwyższego szczebla

2.W zakresie bezpieczeństwa państwa:

-zgodnie z Konstytucją (art.134) Prezydent Rzeczypospolitej jest Najwyższym Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

-czasie pokoju zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi sprawuje Minister Obrony Narodowej, na jego wniosek Prezydent nadaje stopnie wojskowe

-mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów Sił Zbrojnych

-na czas wojny głowa państwa mianuje i odwołuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych

-w razie zewnętrznego zagrożenia państwa Prezydent – na wniosek Premiera – zarządza powszechną lub częściową mobilizację

- Prezydent ma prawo, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, w sytuacji, gdy zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające –

wprowadzić stan nadzwyczajny: stan wojenny lub stan wyjątkowy

( za akceptacją Sejmu ) na czas nie dłuższy niż 90 dni, przedłużenie może nastąpić tylko raz, za zgodą sejmu, na czas nie dłuższy niż 60 dni. Rozporządzenie o wprowadzenie stanu wojennego lub wyjątkowego Prezydent przedstawia Sejmowi w ciągu 48 godzin od podpisania. Sejm bezzwłocznie rozpatruje rozporządzenie Prezydenta i może je uchylić bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

- Prezydent postanawia również o stanie wojny w sytuacji, gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzeniu ( np. w sytuacji zbrojnej napaści na Polskę).

Stan wojny a stan wojenny- Wprowadzenie stanu wojny jest adresowane do innego państwa (agresora), a także społeczności międzynarodowej zgodnie z postanowieniami art. 116 ust. 1. Konstytucji RP w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej o stanie wojny i o zawarciu pokoju decyduje Sejm, a jeżeli Sejm nie może się zebrać na posiedzenie, uprawnienia o postanowieniu o stanie wojny ma Prezydent RP (art. 116 ust. 2). Istotą stanu wojny nie jest wprowadzenie szczególnych zmian w wewnętrznym porządku państwa, a oddziaływanie zewnętrzne na płaszczyźnie prawa międzynarodowego. Okres wojny i wynikająca stąd specyfika kierowania państwem i jego obroną wymaga przyjęcia zasady jednoosobowego dowodzenia i ponoszenia jednoosobowej odpowiedzialności. Stąd też Konstytucja daje Prezydentowi szczególne uprawnienia w tym zakresie tj. - najwyższy zwierzchnik Sił Zbrojnych, zarządzanie powszechnej mobilizacji i użycie Sił Zbrojnych do obrony RP, mianowanie na czas wojny Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych, wydawanie w okresie stanu wojennego rozporządzeń z mocą ustawy. Stan wojenny - jeden ze stanów nadzwyczajnych, polegający na przejęciu administracji przez wojsko. Stan wojenny może być wprowadzony przez rząd danego kraju w celu przywrócenia porządku publicznego w wypadku takich zdarzeń jak zamach stanu czy w celu zdławienia opozycji politycznej.

Organem doradczym Prezydenta w zakresie wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego.

3. Do tradycyjnych uprawnień głowy państwa należy:

- nadawanie obywatelstwa polskiego i wyrażanie zgody na jego zrzeczenie się

- nadawanie orderów i oznaczeń

-nadawanie tytułów naukowych profesora zwyczajnego.

Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta:

- Prezydent Rzeczpospolitej za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu. PREZYDENT NIE PONOSI ODPOWIEDZIALNOŚCI POLITYCZNEJ

-w stan oskarżenia może podstawić Prezydenta Zgromadzenie Narodowe po rozpatrzeniu sprawy przez Sejmową Komisję Odpowiedzialność Konstytucyjnej i przedstawieniu Zgromadzeniu odpowiedniego wniosku.

-w przypadku stwierdzenia przez Trybunał winy Prezydenta zostaje on pozbawiony urzędu i wówczas zachodzi konieczność przeprowadzenia wyborów prezydenckich

Swoje uprawnienia prezydent realizuje bądź samodzielnie jako prerogatywy bądź za kontrasygnatą Premiera( który przejmuje odpowiedzialność polityczną za działanie Prezydenta).

Artykuł 144 ust.3 Konstytucji zawiera listę 30 czynności nie wymagających kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/F, 5/F, 6/P, 7/P, 8/F, 9/P, 10/P