LEKCJA NR 9. WŁADZA SĄDOWNICZA

Władza sądownicza jest niezależna od innych organów państwowych (tzw. trzecia władza). Jej działalność opiera się wyłącznie na prawie, kryteria i czynniki polityczne nie są tu brane

pod uwagę. Władzę sądowniczą w RP sprawują sądy i trybunały.

Wymiar sprawiedliwości sprawują sądy powszechne, sądy wojskowe, sądy administracyjne

Sąd Najwyższy

-dzieli się na cztery izby:

1. cywilną
2. karną
3. wojskową
4. administracyjną, pracy i ubezpieczeń społecznych

- orzeka o ważności wyborów i referendum

- udziela odpowiedzi na pytania prawne formułowane przez sądy

- dokonuje kasacji wyroków

- sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych

• w skład Sądu Najwyższego wchodzą: Pierwszy Prezes, prezesi oraz sędziowie. Pierwszy Prezes i jego zastępcy powoływani są przez Prezydenta na 6-letnią kadencję na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego. Prezydent powołuje również prezesów SN.

Rodzaje sądów powszechnych

- rozpatrują sprawy z zakresu prawa cywilnego, karnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

1.Sądy apelacyjne:

• pełnią funkcję sądów II instancji w sprawach rozpatrywanych w I instancji w sądach okręgowych

- jednym z wydziałów jest sąd lustracyjny

2.Sądy okręgowe

• są sądami odwoławczymi w sprawach rozpatrywanych w pierwszej instancji przez sądy rejonowe
• są sądami pierwszej instancji dla poważniejszych spraw karnych

-sąd okręgowy w W-wie prowadzi rejestr partii politycznych

i posiada wyodrębnioną komórkę- sąd antymonopolowy

3.Sądy rejonowe

-tworzy się je dla jednej bądź kilku gmin

-pierwsza instancja dla spraw karnych (popełnienia zbrodni zagrożonej karą do 3 lat) i cywilnych

W skład sądów powszechnych wchodzi prezes, wiceprezes

( wiceprezesi), sędziowie. Wszystkich prezesów sądów powszechnych powołuje i odwołuje Minister Sprawiedliwości

Zasada kolegialności wpływa na skład sądów powszechnych.

W sądach rejonowych i okręgowych skład orzekający w sprawach cywilnych i karnych tworzą: sędzia zawodowy i dwóch ławników, którzy są reprezentantami społeczeństwa. W sądach wyższej instancji orzeka trzech sędziów, a w Sądzie Najwyższym pięciu, siedmiu, a nawet cały skład.

-Jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy w sądzie rejonowym powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd ten może, na podstawie art. 18 KPC, przekazać sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu.

Rodzaje sądów wojskowych

1.Wojskowy sąd okręgowy

2.Wojskowy sąd garnizonowy

-sprawują one wymiar sprawiedliwości w Siłach Zbrojnych

- ich zadaniem jest rozstrzyganie spraw związanych z obronnością państwa

np. szpiegostwo

-sędzią w sądzie wojskowym może być jedynie oficer pełniący w wojsku służbę stałą

-na czele sądu wojskowego stoi szef sądu

Izba Wojskowa SN nie jest sądem wojskowym, bo nie sądzą w niej oficerowie wojska polskiego w służbie czynnej mimo, że wykonuje kompetencje nadzorcze nad działalnością sądów wojskowych.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)

- NSA tworzy Pierwszy Prezes NSA i prezesi, wszyscy są powoływani przez Prezydenta RP na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów NSA

- rozpatruje skargi w sprawie zgodności decyzji administracyjnych

z ustawą oraz wydawanie ich w ustawowych terminach, rozstrzyga spory pomiędzy obywatelami a organami administracji publicznej

-posiada swoje ośrodki zamiejscowe

-NSA dzieli się na dwie izby:

Izba Finansowa

Izba Ogólnoadministracyjna

-rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego

- od 1.01.2004 działają wojewódzkie sądy administracyjne, dla których NSA jest sądem drugiej instancji

- nadzór nad działalnością NSA sprawuje Sąd Najwyższy

Trybunał Stanu

Trybunał Stanu składa się z 16 członków, przewodniczącego

( z urzędu Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego), 2 zastępców przewodniczącego wybieranych spoza grona posłów i senatorów.

Zastępcy przewodniczącego i przynajmniej połowa członków

Trybunału Stanu powinna mieć kwalifikacje do zajmowania

stanowiska sędziego. Członkowie Trybunału Stanu są wybierani

na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego parlamentu, na okres

kadencji parlamentu

• szczególny rodzaj sądu uprawniony do rozstrzygania odpowiedzialności konstytucyjnych za naruszenie ustawy bądź konstytucji w związku z zajmowanym urzędem
• odpowiedzialność konstytucyjna ciąży na Prezydencie RP, Prezesie i członkach Rady Ministrów, Prezesie NBP, Prezesie NIK, członkach KRRiT oraz Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych
• sprawę wstępnie rozpatruje Sejmowa Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej, która liczy 16 członków powołanych przez nowy sejm na pierwszym posiedzeniu na czas kadencji sejmu oraz dwóch zastępców przewodniczącego Trybunału Stanu (spoza gronem posłów i senatorów)
• prawo do wnioskowania o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej przysługuje wyłącznie sejmowi (z inicjatywy ko misji sejmowych, przynajmniej 50 posłów, Prezydenta RP bądź Trybunału Konstytucyjnego)
• przewodniczącym Trybunału Stanu jest z urzędu Prezes Sądu Najwyższego
• sędziowie są wybierani na czas kadencji sejmu

Trybunał Stanu może orzekać kary:

• utraty czynnego i biernego prawa wyborczego,
• utraty wszystkich lub niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych,
• zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych i organizacjach społecznych
• pozbawienia mandatu poselskiego (od 2 do 10 lat) ,
• utraty zajmowanego stanowiska, z którego pełnieniem związana jest odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu,
• za przestępstwa i wykroczenia skarbowe - kary przewidziane w ustawach.

Charakter wyroków wydawanych przez Trybunał Stanu:
Wyrok wydany przez Trybunał Stanu jest ostateczny - nie ma w Polsce innego organu władzy, który mógłby go ewentualnie wymazać. Ponadto jest jedynym wydającym wyroki organem władzy sądowniczej, od których Prezydent RP nie może zastosować ułaskawienia wobec osoby skazanej

Trybunał Konstytucyjny

• kontroluje zgodność norm prawnych niższego rzędu, z normami wyższego rzędu, szczególnie z konstytucją
• jest instancją odrębną od systemu sądów
• tworzy go 15 sędziów wybieranych na 9-letnią kadencję (tylko jedną) spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą, kandydatów może zgłosić grupa posłów ( przynajmniej 50) lub Prezydium Sejmu, oraz prezes i wiceprezes
• prezesa i wiceprezesa powołuje Prezydent RP na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał orzeka :

-w pełnym składzie

- 5 członków

- 3 członków

Funkcje:

1. orzeczenie czasowej przeszkody

w pełnieniu obowiązków przez prezydenta

1. rozpatrywanie skarg konstytucyjnych
2. rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi organami państwa
3. orzekanie o zgodności z konstytucją celów lub działalności partii politycznych (tylko trybunał konstytucyjny może zdelegalizować partię
4. orzeka o zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowym
5. skarg konstytucyjnych wniesionych przez obywateli
6. zgodności prawa wydawanego przez centralne organy władzy państwowej z konstytucją
7. orzeczenia TK zapadają większością głosów, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne

Skarga konstytucyjna- prawo do wystąpienia ze skargą konstytucyjną, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone. Przedmiotem skargi konstytucyjnej może być wyłącznie akt normatywny (ustawa, rozporządzenie, zarządzenie itd.). Trybunał Konstytucyjny odmawia nadania biegu skargom konstytucyjnym kierowanym wyłącznie na określone orzeczenie sądu czy organu administracji. W skardze konstytucyjnej można kwestionować wyłącznie regulację prawną, która była podstawą takiego orzeczenia. Skargę konstytucyjną może dla skarżącego sporządzić wyłącznie adwokat lub radca prawny.

Zasady wymiaru sprawiedliwości:

Na system konstytucyjnych zasad wymiaru sprawiedliwości składają się następujące zasady:

-zasada niezależności sądownictwa- podkreśla ona odrębność i niezależność władzy sądowniczej od innego rodzaju władz

-zasada niezawisłości sądów- sędziowie w sprawowaniu swoich urzędów są niezawiśli i podlegają tylko ustawom

-zasada instancyjności- postępowanie sadowe powinno być przynajmniej dwuinstancyjne

-zasada udziału obywateli w sprawowaniu sprawiedliwości- rozpoznawanie i rozstrzyganie spraw w sądach odbywa się w obecności ławników

-zasada jawności- ograniczenie jawności może nastąpić jedynie na drodze ustawowej

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/F, 5/F, 6/P, 7/P, 8/P, 9/P, 10/P