3. Klasyfikacja prawa
LEKCJA NR 4. KLASYFIKACJA PRAWA. SYSTEMATYKA PRAWA
KRYTERIUM ZNACZENIA:
- w sensie przedmiotowym – oznacza zbiór przepisów prawnych
- w sensie podmiotowym – oznacza uprawnienia np. prawo do emerytury
KRYTERIUM ZASIĘGU:
Prawo międzynarodowe
- prawo międzynarodowe publiczne - tworzą go państwa i inne podmioty prawa międzynarodowego, źródłem są umowy międzynarodowe (umowy wielostronne w ramach np. ONZ i dwustronne)
- prawo ponadnarodowe - tworzone przez odpowiednie organy organizacji międzynarodowych (w Europie tylko organy Unii Europejskiej)
- prawo międzynarodowe prywatne - w wąskim znaczeniu stanowi dziedzinę prawa wewnętrznego każdego państwa, unormowaniem prawa międzynarodowego prywatnego w Polsce, jest ustawa „Prawo prywatne międzynarodowe” z 1965, w szerszym znaczeniu, w skład tego wchodzą również przepisy wewnętrzne normujące sytuację prawną cudzoziemców mieszkających na terenie danego kraju.
B. Prawo wewnętrzne
- prawo stanowione - charakteryzuje się ściśle określoną hierarchią źródeł prawa (cechą charakterystyczną jest to, że inne organy to prawo stanowią, a inne je stosują). Prawo to tworzy upoważniony do tego organ w formie ustaw, które stają się jedynym źródłem prawa. Prawo stanowione jest charakterystyczne dla tradycji kontynentalnej
- prawo precedensowe - opiera się na precedensach sądowych, adm. i konstytucyjnych, te same organy je stanowią i te same je stosują.
Źródłem prawa jest nie tylko ustawa, lecz również sędziowskie prawo: precedens. Istota prawa zawarta jest w tych właśnie precedensach, a nie ustawach. Jest to tradycja anglosaska (common law). Obok Anglii przejęły ja także Stany Zjednoczone i kraje Brytyjskiej Wspólnoty.
- prawo zwyczajowe - charakterystyczne dla wcześniejszych okresów historycznych, wieloletnie zwyczaje są uznawane przez państwo, uzyskują sankcję państwa i przekształcają się w prawo (jako jedyny nie istnieje w żadnym państwie, ale ustawodawstwo często powołuje się na miejscowe zwyczaje )
C. Prawo lokalne -prawo obowiązujące na części terytorium państwa np. województwa, gminy itp.
KRYTERIUM FILOZOFII PRAWA I PODEJŚCIA FILOZOFICZNEGO
- prawo pozytywne - tylko prawo stanowione jest prawem i tylko takiego prawa należy przestrzegać, niezależnie od ocen moralnych
- prawo natury - pierwszeństwo ma zawsze prawo naturalne wynikające z natury ludzkiej albo woli Boga, a prawo pozytywne powinno być przestrzegane dopiero wówczas, gdy jest odbiciem prawa natury
KRYTERIUM POCHODZENIA
- prawo państwowe- obowiązuje wszystkie podmioty znajdujące się na terenie państwa
- prawo religijne- obowiązuje jedynie wyznawców określonej religii bądź związku wyznaniowego,
prawo kanoniczne (kościelne)-obowiązuje wyznawców religii chrześcijańskiej
prawo szariatu- obowiązuje wyznawców islam
5. PRAWO FORMALNE I PRAWO MATERIALNE
- prawo materialne – normy prawne bezpośrednio regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa oraz normy prawne regulujące określone obowiązki, zakazy lub nakazy i przewidujące określone sankcje za ich nieprzestrzeganie. Mają charakter pierwotny, stanowią istotę systemu każdego państwa
- prawo formalne (proceduralne, procesowe) – zespół norm ustalających sposób wcielania w życie norm prawa materialnego. Mają charakter służebny wobec norm prawa materialnego.
Np. Normy określające prawa wierzyciela wobec dłużnika należą do prawa materialnego. Natomiast normy wskazujące sposób dochodzenia należności przed sądem – to już prawo formalne.