6. Hierarchia aktów prawnych

LEKCJA NR 6. HIERARCHIA AKTÓW PRAWNYCH

1. AKTY KONSTYTUCYJNE

• Mogą istnieć w postaci jednego, jak w Polsce, aktu konstytucyjnego bądź kilku
• Sposób powstawania jest określony specjalną ustawą konstytucyjną (np. polska konstytucja z 1997 powstała na mocy ustawy konstytucyjnej z 24.04.1992 r.
• Zmiany konstytucji są zwykle bardziej utrudnione niż zmiany zwykłej ustawy (zmianę konstytucji RP przewiduje rozdział XII)
• Przepisy konstytucji winny być stosowane bezpośrednio, chyba, że sama Konstytucja stanowi inaczej. Oznacza to, że nie można dokonywać wykładni ani zwężającej ani rozszerzającej znaczenia konstytucyjnych przepisów
• Projekt zmiany polskiej Konstytucji może zostać przedłożony przez co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat, Prezydenta. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną ilością głosów w obecności przynajmniej połowy ustawowej liczby senatorów. Marszałek Sejmu przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej uchwaloną ustawę do podpisu. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Ratyfikowane umowy międzynarodowe

Konstytucja RP w art.87 przyjmuje, że źródłem obowiązującego prawa są również ratyfikowane, międzynarodowe umowy.

Ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy, w której jest mowa o przekazaniu organizacji międzynarodowej kompetencje organów władzy państwowej musi zostać uchwalona przez Sejm większością 2/3 głosów, przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat taka samą ilością głosów. Co więcej wyrażenie zgody na ratyfikację musi być uchwalone w ogólnokrajowym referendum

W przypadku innych ustaw międzynarodowych dokonuje tego prezydent na wniosek premiera po zawiadomieniu Sejmu (art. 89 Konstytucji RP z 1997r.)

Ratyfikowana umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli tej ustawy nie da się pogodzić z umową. Za ich pomocą reguluje się ważne dziedziny życia społecznego, politycznego, gospodarczego.

3. Rozporządzenia, dyrektywy, decyzje Unii Europejskiej

Podstawowym podziałem prawa UE jest podział na prawo pierwotne – stanowione przez państwa członkowskie jako część prawa międzynarodowego oraz prawo wtórne – stanowione przez instytucje Unii. W razie konfliktu norm prawnych z zakresu prawa pierwotnego i prawa wtórnego, pierwszeństwo przysługuje prawu pierwotnemu.

PRAWO PIERWOTNE

Na prawo pierwotne składają się traktaty zawierane przez Państwa członkowskie – z prawnego punktu widzenia są to zwyczajne umowy międzynarodowe oraz ogólne zasady prawne wypracowane na podstawie orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oraz Europejska Konwencja Praw Człowieka

PRAWO WTÓRNE

Prawo wtórne jest tworzone przez instytucje Unii na podstawie prawa pierwotnego. Wyróżnia się (na podstawie treści art. 288) pięć kategorii aktów prawnych.

ROZPORZĄDZENIA

Swoim charakterem rozporządzenia zbliżone są do ustaw polskiego porządku prawnego, pełnią rolę ujednolicającą przepisy prawa w krajach wspólnotowych UE, mają charakter wiążący, zasięg ogólny (adresatami mogą być zarówno państwa, jak i jednostki) oraz abstrakcyjny (dotyczą nieokreślonej liczby przypadków / sytuacji).

Podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym UE. Każde rozporządzenie wchodzi w życie w terminie w nim zawartym.

DYREKTYWY

Mają charakter wiążący, zaś adresatami dyrektyw mogą być wyłącznie państwa członkowskie UE. Wiążą wyłącznie co do rezultatu, państwo członkowskie ma swobodę wyboru formy i środków implementacji danej dyrektywy.

Dyrektywy podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym UE. Okres transpozycji podany jest każdorazowo w treści dyrektywy – na ogół wynosi od roku do 3 lat. W tym czasie państwa są zobowiązane do dostosowania prawa krajowego do założeń i postanowień dyrektywy.

Funkcją dyrektyw nie jest ujednolicanie krajowych porządków prawnych państw członkowskich, lecz ich harmonizowanie.

DECYZJE

Swoim charakterem odpowiadają decyzjom wydawanym w polskim porządku prawnym. Decyzje mają charakter indywidualny i konkretny co oznacza, że każda z nich jest skierowana do ściśle określonego grona adresatów i dotyczą ściśle określonych spraw / sytuacji. Adresatami decyzji są przede wszystkim państwa członkowskie lub osoby prawne / fizyczne, dla których mają one charakter wiążący.

OPINIE

Nie mają mocy wiążącej, zawierają określone oceny, często stosowane w postępowaniu między instytucjami i organami wspólnot

ZALECENIA

Nie mają mocy wiążącej, sugerują podjęcie określonych działań.

Rozporządzenia, dyrektywy i decyzje są wydawane przez Radę Unii Europejskiej, niekiedy przy współudziale Parlamentu Europejskiego (procedury współpracy i współdecydowania). Wyłączna inicjatywa ustawodawcza w tym zakresie przysługuje Komisji Europejskiej

(wyjątkiem jest prawo Parlamentu do opracowania projektu jednolitej ordynacji wyborczej do PE).

4. Ustawy, rozporządzenia z mocą ustawy

Proces ich powstawanie jest na tyle istotny, że regulują go przepisy Konstytucji i składa się nań kilka etapów:

• inicjatywa ustawodawcza- posiadają ją komisje sejmowe, 15 posłów, Senat, Prezydent, Rada Ministrów, grupa przynajmniej 100 tyś. osób posiadających prawo wyborcze (tzw. Inicjatywa Ludowa)
• system trzech czytań w sejmie (

1. czytanie w sejmie i w komisjach- mogą być wnoszone poprawki przez

projektodawcę, komisję i posłów

2. czytanie w sejmie- do zakończenia czytania projektodawca może wycofać

projekt ustawy

3.czytanie po którym odbywa się głosowanie

4. Ustawa zostaje uchwalona bądź odrzucona

DO UCHWALENIA USTAWY NA TYM ETAPIE POTRZEBNA JEST ZWYKŁA WIĘKSZOŚĆ GŁOSÓW, W OBECNOŚCI, CO NAJMNIEJ, POŁOWY USTAWOWEJ LICZBY POSŁÓW)

• przekazanie, przez marszałka Sejmu, przegłosowanej ustawy do Senatu, który ma 30 dni na jej rozpatrzenie. Senat może ustawę przyjąć, uchwalić poprawki bądź odrzucić.

W wypadku uchwalenia ustawy przez Senat zostaje ona przekazana Marszałkowi Sejmu, który ją przekazuje prezydentowi. W wypadku odrzucenia ustawy przez Senat bądź wniesienia poprawek ustawa wraca do Sejmu

• Uchwałę Senatu odrzucającą lub poprawiającą daną ustawę uważa się za przyjętą jeżeli Sejm nie odrzuci jej bezwzględną większością głosów przy obecności przynajmniej połowy ustawowej liczby posłów.
• Po zakończeniu postępowania w Sejmie i w Senacie Marszałek Sejmu przedstawia uchwaloną ustawę Prezydentowi, który podpisuje ją w ciągu 21 dni od daty przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw RP.
• Prezydent ma prawo weta wobec ustawy, które Sejm może odrzucić większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Wówczas prezydent jest zobowiązany podpisać ustawę w ciągu 7 dni. Prezydent może wystąpić także do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie jej zgodności z Konstytucją.

4. Rozporządzenia (akty wykonawcze)

• muszą powoływać się na delegację ustawową, a więc odpowiedni przepis ustawy, są aktami prawnymi całkowicie zależnymi od ustawy
• badanie zgodności rozporządzeń z ustawami i umowami międzynarodowymi należy do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego
• warunkiem wejścia w życie rozporządzenia, tak jak umów międzynarodowych i ustaw jest ogłoszenie ich w Dzienniku Ustaw
• prawo do wydawania rozporządzeń przysługuje:
• Prezydentowi
• Prezesowi Rady Ministrów
• Radzie Ministrów
• ministrom kierującym działami administracji rządowej
• przewodniczącym komitetów wchodzącym w skład Rady Ministrów
• KRRiT

5. Akty prawa miejscowego

• wydawane są zarówno przez wojewodę jak i organy samorządu terytorialnego
• obowiązują na obszarze działania organów, które je wydały
• podlegają ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym, który wydaje wojewoda

6. Uchwały organów uchwałodawczych poszczególnych jednostek administracyjnych

Prezydent RP ma prawo wydać rozporządzenie z mocą ustawy, na wniosek Rady Ministrów, gdy zachodzi konieczność wprowadzenia stanu wojennego, gdy Sejm nie może się zebrać na posiedzenie. Akt ten staje się powszechnie obowiązującym źródłem prawa po zatwierdzeniu go przez Sejm na najbliższym posiedzeniu.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/P