8. Prawa człowieka

LEKCJA NR 8. PRAWA CZŁOWIEKA

1. Definicja prawa człowieka – to prawa przysługujące każdemu człowiekowi, bez względu na jego przynależność państwową, rasową i etniczną.

2. Cechy praw człowieka

• naturalne ( przynależne każdemu)

• niezbywalne( nie można ich się zrzec)

• nienaruszalne( niezależne od jakiejkolwiek władzy)

• niepodzielne( nie można ich traktować odrębnie)

• uniwersalne ( obowiązują wszędzie)

• indywidualne ( przysługują każdej jednostce z osobna ( nie ma praw mniejszości narodowych tylko prawa osoby, która należy do mniejszości narodowych)

• wywodzą się z potrzeby równości i godności

3. Prawa człowieka a prawa obywatela

Idea praw człowieka nie jest tożsama z ideą praw obywatela. Prawa człowieka przysługują każdemu. Prawa obywatela są pewną ich częścią zarezerwowaną tylko dla obywateli danego kraju.

4. Historia kodyfikacji praw człowieka

• 1215 WIELKA KARTA SWOBÓD- niektóre prawa osobiste i ekonomiczne- Anglia

• 1573 KONFEDERACJA WARSZAWSKA- wolność sumienia i wyznania- Polska

• 1679 HABEAS CORPUS ACT- nietykalność majątkowa i osobista- Anglia

• 1776 KARTA PRAW WIRGINII- niektóre prawa osobiste- stan Wirginia

• 1789 DEKLARACJA PRAWA CZŁOWIEKA O OBYWATELA- pełny zapis praw osobistych i niektóre polityczne

• 1949 DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA ONZ- pełny katalog praw i wolności osobistych

5. Ograniczenia praw człowieka:

• mogą być ograniczane poza wolnością od tortur i wolności od niewoli

• mogą być ograniczone tylko wtedy, gdy władza musi chronić inne wartości( bezpieczeństwo państwowe, integralność terytorialną

• Prawa człowieka nie dotyczą relacji jednostka- jednostka tylko jednostka- władza i są zawsze rozpatrywane w stosunku wertykalny

• Prawa człowieka regulują jednak stosunki między jednostkami.

6. Prawa człowieka a wolności człowieka

• prawa człowieka to obowiązki państwa wobec jednostki

- dochodzi się ich od państwa

-mają chronić jednostkę w kontaktach z państwem

• Wolności- to zakaz ingerencji państwa w autonomiczne strefy życia jednostki

7. Generacje praw człowieka

• Prawa człowieka dzielą się na III generacje

• Karel Vasak francuski prawnik pod koniec lat siedemdziesiątych zaproponował wyodrębnienie praw człowieka i podział ich na trzy generacje (kategorie). Obecnie

wyodrębnia się czwarta generacja praw człowieka- prawa mniejszości seksualnych

I Trzy generacje praw człowieka:

I Generacja

Prawa osobiste i polityczne

• Te prawa zostały najwcześniej wyodrębnione historycznie

• Ich źródłem jest filozofia oświeceniowa, ideologia francuskiej rewolucji i teoria liberalna

• Wszystkie są obecnie skodyfikowane w prawie międzynarodowym jak i w konstytucjach

państw demokratycznych

• Prawa osobiste można wywieść z szeroko pojętej wolności osobistej, której działania

państwa nie mogą ograniczać. Prawa te dlatego nazywa się często „negatywnymi”

Do praw I generacji zaliczamy:

• prawa związane z egzystencją fizyczną np. prawo do życia czy wolności osobistej

• prawa związane z wolnością światopoglądu n. p wolność sumienia, wyznania, religii, myśli, poglądów

• prawa związane z egzystencją prawną n. p ochrony prawnej w postępowaniu sądowym

• prawa polityczne n.p prawo do zrzeszania się, dostępu do urzędów, prawa wyborcze

II Generacja

Prawa ekonomiczne, społeczne i kulturalne

• Podstawą wyodrębnienia tej generacji było przekonanie, że człowiek musi mieć zapewnione bezpieczeństwo socjalne aby w pełni korzystać z przysługujących mu praw

• Można je wywieść z demokratycznej zasady równości

• Te prawa nakładają na państwa obowiązki o charakterze ekonomicznym i socjalnym stąd często nazywa się je prawami pozytywnymi

• Zostały zawarte m. in. w Międzynarodowym Pakcie Praw Ekonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych ONZ z 1996 r.

• Ich celem jest zapewnienie godnego życia.

Do II generacji należą:

- prawa ekonomiczne np. prawo do pracy,prawo do własności

• prawa socjalne np. prawo do świadczeń socjalnych i ubezpieczeń społecznych

• prawa kulturalne np. prawo do nauki, swoboda badań naukowych, wolność sztuki, prawo do zdrowia, nauki, pracy

III Generacja

Prawa kolektywne

• Odnoszą się do grup społecznych i określonych zbiorowości, inaczej są nazywane solidarnościowymi

• obejmują także prawa ludów wobec wspólnot międzynarodowych

• Ta generacja praw człowieka dopiera się wyodrębnia w związku z czym nigdzie nie są skodyfikowane

• Prawa te wyznaczają pewne cele na przyszłość

Do praw III generacji zaliczamy:

• prawo narodów do samostanowienia

• prawo do swobodnego wyboru drogi rozwoju

• prawo do swobodnego korzystania z własnych bogactw naturalnych

• prawa mniejszości narodowych i etnicznych

• prawo do czystego środowiska naturalnego

• prawo do wspólnego dziedzictwa przeszłości

• prawo do pomocy

Obecnie uważa się, że zaczyna się wyodrębniać IV generacja- prawa mniejszości seksualnych

II PRAWA CZŁOWIEKA FUNKCJONUJĄCE W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM ZOSTAŁY UNORMOWANE W TRZECH SYSTEMACH:

Współczesne systemy ochrony praw człowieka dzielą się na następujące elementy:

-system powszechny (międzynarodowy)

- regionalny (odnosi się do poszczególnych kontynentów): afrykański, interamerykański, arabski

- wewnątrzkrajowy.

-bardzo istotną rolę w ochronie praw człowieka odgrywają organizacje pozarządowe.

Współcześnie problem ochrony praw człowieka jest równie ważny jak w chwili powoływania pierwszej organizacji tj. w 1945 roku. W dalszym ciągu istnieje wiele państw np. Białoruś, gdzie prawa człowieka są nie respektowane zgodnie z obowiązującymi międzynarodowymi konwencjami (stąd udział obserwatorów międzynarodowych chociażby podczas ostatnich wyborów prezydenckich na terenie tego kraju). Innym powodem ważności monitorowania realizacji praw człowieka jest nienawiść rasowa, etniczna, czy dyskryminacje ze względu na płeć.