2. Postępowanie cywilne

1

POSTĘPOWANIE W PROCESIE CYWILNYM

1. PRAWO CYWILNE – gałąź prawa obejmująca zespół norm prawnych regulujących stosunki między autonomicznymi podmiotami, stanowiąca zarazem trzon prawa prywatnego. Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest Kodeks cywilny obowiązująca od 1 stycznia 1965.

2. POSTĘPOWANIE CYWILNE- zespół czynności, których celem jest rozstrzygnięcie sporu pomiędzy autonomicznymi podmiotami, obejmuje sprawy z zakresu prawa:

• rodzinnego i opiekuńczego
• cywilnego
• pracy i ubezpieczeń społecznych
• sprawy gospodarcze

3. SPRAWY CYWILNE TOCZĄ SIĘ PRZED ROŻNYMI RODZAJAMI SĄDÓW POWSZECHNYCH

• Najczęściej sądem I instancji jest sąd właściwy dla miejsca zamieszkania osoby pozwanej
• postępowanie cywilne przewiduje także powołanie sądów polubownych w sprawach majątkowych

4. SYSTEMATYKA PRAWA CYWILNEGO

• część ogólną – regulujące zagadnienia wspólne dla całego prawa cywilnego
• prawo rzeczowe – odnoszące się przede wszystkim do rzeczy

• prawo zobowiązań – zawierające normy prawa majątkowego o charakterze względnym

• prawo spadkowe – zawierające normy prawa dotyczące przejścia praw majątkowych po zmarłym na inne podmioty prawa

• prawo rodzinne – normujące stosunki prawnorodzinne i majątkowe wewnątrz rodziny.

4. POSTĘPOWANIE W PROCESIE CYWILNYM REGULUJE KODEKS POSTĘPOWANIA CYWILNEGO Z ROKU 1964R.

5. PODMIOTY PRAWA CYWILNEGO

a. Osoba fizyczna –

• prawne określenie człowieka w prawie cywilnym, od chwili urodzenia do chwili śmierci
• Bycie osobą fizyczną pociąga za sobą zawsze posiadanie zdolności prawnej, czyli możliwość bycia podmiotem stosunków prawnych (praw i zobowiązań)
• Pełną zdolność do czynności prawnych mają osoby, które ukończyły 18 lat (oraz kobiety od 16 roku życia będące w związku małżeńskim)
• Nie posiadają zdolności do czynności prawnych tzw. osoby ubezwłasnowolnione oraz poniżej 13 roku życia.

2

• Ubezwłasnowolnienie to częściowe lub całkowite pozbawienie możliwości podejmowania działań prawnych przez obywatela

Zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych

• Od zdolności prawnej na gruncie prawa cywilnego należy odróżnić zdolność do czynności prawnych.
• Zdolność prawna to możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków (np. możliwość bycia właścicielem rzeczy).
• Zdolność do czynności prawnych to możliwość np. zawierania umów, składania prawnie wiążących oświadczeń woli, zaciągania zobowiązań, rozporządzania swoim majątkiem.
• Można mieć zdolność prawną, a nie mieć zdolności do czynności prawnych.

Osoby, które nie mają zdolności do czynności prawnych są reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych (np. małoletnie dzieci - przez rodziców). Dla osób ubezwłasnowolnionych ustanawia się opiekunów (chyba, że podlegają jeszcze władzy rodzicielskiej).

b. Osoby prawne to:

• trwałe zespolenie ludzi i środków materialnych w celu realizacji określonych zadań
• Na gruncie polskiego kodeksu cywilnego z 1964 osobami prawnymi są:

- Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość

prawną

- przedsiębiorstwa państwowe

- spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

- spółki akcyjne

- spółdzielnie

- fundacje.

6. RODZAJE POSTĘPOWAŃ CYWILNYCH

• postępowanie procesowe-

-spór pomiędzy stronami możliwy do rozstrzygnięcia jedynie na drodze sądowej

-jedna ze stron wnosi pozew (wniosek o rozpatrzenie sprawy) i oczekuje wydania przez sąd orzeczenia (rozstrzygnięcia sporu)

• postępowanie nieprocesowe- sąd rozpatruje sprawę nie będącą przedmiotem sporu np. orzeczenie o nabyciu praw rodzicielskich
• postępowanie egzekucyjne

- czynności stron i organów egzekucyjnych podejmowane w celu przymusowej realizacji

3

świadczenia określonego w tytule egzekucyjnym

-Postępowanie egzekucyjne zmierza do zaspokojenia wierzyciela

- większość postępowań egzekucyjnych jako organ egzekucyjny prowadzić będzie komornik sądowy

-Komornik sądowy – funkcjonariusz publiczny (niebędący urzędnikiem państwowym), działający przy sądzie rejonowym, zajmujący się w zasadzie wykonywaniem rozstrzygnięć o roszczeniach cywilnych w drodze przymusu egzekucyjnego.

7. ZASADY W POSTĘPOWANIU CYWILNYM

a. Zasada prawdy

Oznacza ona tyle, że sąd powinien oprzeć na prawdzie wydając swoje orzeczenie. Jednocześnie sąd nie powinien przeprowadzać postępowania dowodowego, gdyż jest ono domeną stron. Sąd powinien jedynie dopuszczać dowody zgłaszane przez strony i brać je pod uwagę wydając wyrok

b. Zasada równości stron

W postępowaniu cywilnym strony powinny mieć takie same prawa i obowiązki. Nie może być tak, że wobec powoda stosuje się inne zasady niż wobec pozwanego. I na odwrót. Każda ze stron musi posiadać możliwość korzystania z jednakowych środków prawnych w celu obrony swoich interesów. Jest to jedna z naczelnych zasad znajdująca swoje oparcie w przepisach Konstytucji RP.

c. Zasada kontradyktoryjności

Zasada kontradyktoryjności nazywana jest inaczej zasadą sporności. Jest to jedna z najbardziej istotnych zasad postępowania cywilnego. Zakłada ona, że między stronami procesu toczy się spór i na nich ciąży obowiązek udowodnienia swoich racji. W tak rozumianym procesie sąd odgrywa jedynie rolę arbitra, który wydaje wyrok. W tak rozumianym procesie sąd nie powinien prowadzić postępowania dowodowego i udzielać informacji stronom.

d. Zasada jawności

Jest to zasada konstytucyjna. Art. 45 Konstytucji RP stanowi, że sprawy rozpoznawane przed sądami w Polsce są jawne. Takie sformułowanie gwarantuje bezstronność sędziego. Każda ze stron ma dostęp do akt sprawy i może uczestniczyć w rozprawach oraz do otrzymywania odpisów orzeczeń i protokołów. Powoduje to, że są one na bieżąco informowane o postępach w sprawie. Zasada jawności oznacza również, że na sprawę mają dostęp osoby postronne. Zasadą jest, że każdy może wejść na rozprawę i śledzić jej przebieg. Osoby trzecie nie mają jednak dostępu do akt sprawy, nie mogą występować o protokoły rozpraw.

Nie jest to jednak zasada absolutna. To znaczy istnieją od niej pewne odstępstwa. Wyłączenie jawności w każdej sprawie może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo, porządek publiczny, ochronę życia prywatnego stron lub ważny interes prywatny. Wyrok w takich sprawach ogłasza się jednak publicznie. Niektóre sprawy z mocy prawa odbywają się przy drzwiach zamkniętych. Jest tak na przykład w sprawach o rozwód czy o unieważnienie małżeństwa.

e. Zasada ustności

Oznacza ona tyle, że zasadniczym sposobem komunikacji stron z sądem jest droga ustna. Zasadą

3

jest, że wydanie wyroku następuje po rozprawie. Na przewodniczącym spoczywa obowiązek przygotowania i poprowadzenia rozprawy.

f. Zasada koncentracji materiału dowodowego ma przeciwdziałać przewlekłości postępowania. Zgodnie z nią sąd dąży do tego aby rozstrzygnięcie w każdej sprawie zapadło na pierwszej rozprawie. Oczywiście nie zawsze jest to możliwe.

8. STRONY W PROCESIE CYWILNYM TO:

a. POWÓD- strona żądająca rozstrzygnięcia sporu, w czasie procesu jest to strona „atakująca”

b. POZWANY- strona przeciwko któremu skierowano powództwo, to strona broniąca się

9. ETAPY POSTĘPOWANIA CYWILNEGO

• Wytyczenie powództwa na wniosek powoda
• Wszczęcie postępowania procesowego
• Wydanie przez sąd wyroku

10. ROZSTRZYGANIE W PROCESACH CYWILNYCH

• Pozwany może uznać powództwo
• Strony mogą zawrzeć ugodę sądową
• Wydanie przez sądu wyroku

11. RODZAJE ODPOWIEDZIALNOŚCI W POSTĘPOWANIU CYWILNYM

a. odpowiedzialność deliktowa

• delikt to czyn niedozwolony
• Odpowiedzialność majątkowa z tytułu deliktu to taka odpowiedzialność, która wynika z popełnienia czynu niedozwolonego np.

- uszkodzenie cudzej własności

- spowodowanie wypadku

- niezawinione zachowanie, niezgodne z prawem np. Skarb Państwa odpowiada za błędy funkcjonariuszy, nawet jeśli nie są oni winni tych błędów

- zdarzenia, na które człowiek nie ma wpływu, np. odpowiedzialność za zwierzę, które uciekło

• dla powstania odpowiedzialnośći deliktowej niezbędne są:

- czyn niedozwolony( opisany w ustawie)

- szkoda

- związek przyczynowy między czynem niedozwolonym, a szkodą

b. Odpowiedzialność kontraktowa-

4

• odpowiedzialność cywilnoprawna wynikająca z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, które powstało na skutek czynności prawnej, obejmująca obowiązek naprawienia wynikłej z tego szkody
• Ciężar dowodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania spoczywa na wierzycielu
• Nie ma on natomiast obowiązku udowodnienia winy dłużnika

12. POSTĘPOWANIE ODWOŁAWCZE W PROCESIE CYWILNYM

• Apelacja
• Skarga kasacyjna
• Zażalenie
• Wniosek o wznowienie postępowania