4. Gremia stanowiące UE

LEKCJA NR 4. GREMIA STANOWIĄCE, POMOCNICZE I WYSPECJALIZOWANE UNII EUROPEJSKIEJ

1.ORGANY STANOWIĄCE, które są wyposażone w moc rozstrzygania w odniesieniu do poszczególnych rodzajów współpracy. Są to

2. RADA EUROPEJSKA- NAJWYŻSZY ORGAN STANOWIĄCY UE

a. Funkcjonuje na zasadzie spotkań szefów państw i rządów wraz z przewodniczącym Komisji Europejskiej co najmniej 4 razy w roku na szczytach UE oraz Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Polityki Zagranicznej i Polityki Bezpieczeństwa

b. tworzą ją głowy państw (tylko w wypadku Francji i Finlandii), bądź szefowie rządów+ przewodniczącego Komisji Europejskiej

c. Ma charakter nadrzędny wobec pozostałych instytucji, określa ogólną linię polityki UE, wyraża wspólne stanowisko wobec aktualnych problemów międzynarodowych

d. Ustala główne kierunki integracji europejskiej

e. Prowadzi arbitraż w sprawach spornych nie rozwiązanych przez Radę Unii Europejskiej

f. Stwierdza naruszenie przez państwa zasad wolności, demokracji, praworządności i praw człowieka oraz nakłada sankcje

g. na czele stoi wybierany na 2,5 roku przewodniczący pierwszym stałym przewodniczącym RE został Hermana von Rompuya, drugim był Donald Tusk, obecnie Charles Mich

Charles Michel- przewodniczący Rady Europejskiej

2. RADA UNII EUROPEJSKIEJ- ORGAN LEGISLATYWY UE

(od VII 1967 Rada Ministrów Wspólnot Europejskich, od Traktatu z Maastricht reforma i nowa nazwa)

a. Tworzy ją 27 ministrów po jednym z każdego z państw członkowskich

b. Podejmuje decyzje jako Rada ds. Ogólnych- przygotowuje posiedzenia Rady Europejskiej ( przewodniczy minister d/s spraw europejskich z państwa, które sprawuje w tym okresie prezydencję) lub jako Rada Resortowa (Wyspecjalizowana) (ministrowie resortowi). ISTNIEJE 9 MOŻLIWYCH KONFIGURACJI

c. Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję, z wyjątkiem Rady d/s Zagranicznych której przewodniczy zawsze Wysoki Przedstawiciel d/s Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa

d. Posiada wyłączną kompetencję ustawodawczą (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje), jest głównym organem prawodawczym UE oraz tworzącym budżet wraz z Parlamentem Europejskim

SYSTEM PRAWNY UNII EUROPEJSKIEJ

A. PRAWO PIERWOTNE

- stanowione przez państwa członkowskie jako część prawa międzynarodowego

- z prawnego punktu widzenia są to zwyczajne umowy międzynarodowe

- Obecnie tryb zmiany traktatów opisany jest w artykule 48 Traktatu o Unii Europejskiej.

B. Na prawo pierwotne składają się traktaty zawierane przez Państwa członkowskie –.

NAJWAŻNIEJSZE ŹRÓDŁA PRAWA PIERWOTNEGO W UE

-traktat paryski z 1951 roku

-traktaty rzymskie z 1957 roku

-traktat fuzyjny z 1965 roku

-traktat z Schengen 1985 roku

-Jednolity Akt Europejski z 1986 roku

-Traktat z Maastricht z 1992 roku

-Traktat Amsterdamski z 1997

- Traktat Nicejski z 2001 roku

-Traktat Lizboński z 2009 roku

-wszystkie traktaty akcesyjne

-zasady prawne wypracowane na podstawie orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości

C. PRAWO WTÓRNE

- stanowione przez instytucje Unii

- tworzone przez instytucje Unii na podstawie prawa pierwotnego.

- Składa się ono z ogromnej liczby aktów prawnych o różnorodnej postaci, do najważniejszych należą:

D. AKTY PRAWNE WYDAWANE PRZEZ RADĘ UNII EUROPEJSKIEJ:

- Rozporządzenie jest aktem normatywnym. Ma zasięg ogólny, jest wiążące w całości i bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym UE.

- Dyrektywa jest jednym z instrumentów prawnych, którymi dysponują instytucje unijne w celu realizacji polityki UE. Jest to narządzie stosowane przede wszystkim w ramach ujednolicania ustawodawstwa narodowego. Dyrektywa charakteryzuje się elastycznością stosowania: nakłada obowiązek osiągnięcia celu, ale zostawia państwom swobodę w jego realizacji. Podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym UE.

- Decyzja jest instrumentem prawnym, którą instytucje mają do dyspozycji, aby wykonywać politykę europejską. Jest aktem wiążącym o zakresie ogólnym lub, jeżeli wskazuje konkretnego adresata, o charakterze indywidualnym. Dyrektywy podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym UE jeżeli jest adresowana do wszystkich państw członkowskich

E. SPOSOBY PODEJMOWANIA DECYZJI W RADZIE UNII EUROPEJSKIEJ

- Zwykłą większością głosów Rada stanowi w sprawach proceduralnych i organizacyjnych. Każde państwo członkowskie dysponuje wówczas jednym głosem.

- Jednomyślnie, zgodnie z postanowieniami TWE, konieczna jest natomiast przy podejmowaniu decyzji o kluczowym dla Unii znaczeniu (m.in. rozszerzenie składu członkowskiego UE, rewizja traktatów, stowarzyszenie państw trzecich, harmonizacja podatków, polityka strukturalna itd.). Jednomyślność jest również dominującą zasadą podejmowania decyzji w sprawach dawnego II i III filaru UE (Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa oraz Współpraca Policyjna i Sądowa w Sprawach Karnych), stanowiących domenę współpracy międzyrządowej. Podobnie jak w przypadku stanowienia decyzji zwykłą większością głosów, każdemu członkowi Rady UE przysługuje wówczas jeden głos. Wstrzymanie się od głosowania nie jest traktowane jako głos „przeciw” i nie stanowi przeszkody w podjęciu decyzji wymagającej jednomyślności. Każdy członek Rady Unii podczas głosowania może reprezentować tylko jednego z pozostałych członków (art. 206 Traktatu o WE).

- Większość kwalifikowaną został ustalony przez postanowienia Traktatu z Nicei. System nicejski jest oparty na kryterium podwójnej większości. Kryterium to tworzą dwa elementy: kwalifikowana większość głosów i liczba państw. Jest on obecnie stosowany najczęściej w sprawach gospodarczych. W tym trybie podejmowane jest około 90 % decyzji Rady UE.

W trybie kwalifikowanej większości liczba przynależnych poszczególnym państwom członkowskim głosów jest zróżnicowana i zależy, ogólnie rzecz biorąc, od siły politycznej państwa, mierzonej jego potencjałem ekonomicznym, terytorialnym i demograficznym. Najwięcej głosów (po 29) mają: Francja, Niemcy, Włochy; najmniej (3) Malta. Polska, podobnie jak Hiszpania, ma 27 głosów. W UE liczącej 27 członków łączna liczba głosów, którymi dysponują państwa, wynosi 345; większość kwalifikowaną stanowi 255 głosów; mniejszość blokującą – 91 głosów. Jeśli decyzja jest podejmowana na propozycję Komisji Europejskiej, to potrzebne jest 255 głosów „za”, oddanych przez większość państw członkowskich. Jeśli decyzja jest podejmowana bez propozycji Komisji Europejskiej, to potrzebne jest 255 głosów „za”, oddanych przez co najmniej 2/3 państw członkowskich. Podjęta decyzja jest, oczywiście, wiążąca dla wszystkich, w tym również i dla państw głosujących „przeciw” danej kwestii. Traktat z Nicei wprowadza do procedury podejmowania decyzji w Radzie Unii również dodatkowy, niejako trzeci warunek, tzw. kryterium weryfikacji demograficznej. Zgodnie z tym postanowieniem każdy członek Rady UE ma prawo zażądać sprawdzenia, czy ludność państw opowiadających się za decyzją stanowi co najmniej 62% populacji UE.

- Od 2014 roku został wprowadzony system „podwójnej większości” także przy inicjatywie legislacyjnej Wówczas wniosek, aby został przyjęty, będzie musiał zdobyć 2 rodzaje większości: większość państw (co najmniej 15) i większość łącznej liczby ludności UE (państwa głosujące „za” muszą stanowić co najmniej 65 proc. ludności UE)

F. PREZYDENCJA W RADZIE UNII EUROPEJSKIEJ

- Przewodnictwo w Radzie UE tzw. Prezydencja trwa 6 miesięcy i przypada kolejnym państwom członkowskim

- Od stycznia 2022 do 30 czerwca 2022 sprawuje prezydencję Francja, w drugim półroczu 2022 Czechy

- Polska sprawowała prezydencję w II półroczu 2011 roku, premierem był wtedy Donald Tusk, następny raz będziemy sprawować prezydencję w I półroczu 2025 roku

- Od kiedy wybrano w 2009 roku pierwszego Przewodniczącego UE prezydencja straciła na znaczeniu wcześniej państwo,które sprawowało prezydencję reprezentowało całą UE na forum międzynarodowym.

G. INNE KOMPETENCJE RADY UNII EUROPEJSKIEJ

-Koordynuje ogólną politykę gospodarczą państw UE

- Zawiera umowy międzynarodowe przy współudziale Komisji Europejskiej i Parlamentu Europejskiego

- Posiada szerokie uprawnienia podczas uchwalania budżetu UE

- Mianuje członków innych organów i instytucji UE

H. SIEDZIBA RADY UE - BRUKSELA

3. KOMISJA EUROPEJSKA- ORGAN O CHARAKTERZE WYKONAWCZYM

(od VII 1967 Komisja Wspólnot Europejskich, od Traktatu z Maastricht reforma i obecna nazwa)

A. SKŁAD KOMISJI EUROPEJSKIEJ

-Składa się z ilości komisarzy równej liczbie 2/3 państwa członkowskich ( obywateli państw członkowskich mianowanych na 5 lat przez Radę Unii Europejskiej z prawem reelekcji

- od 1. 11. 2014 roku KE będzie liczyła sobie w każdej kadencji 2/3 liczby członków UE chyba, że Rada Europejska jednomyślnie zdecyduje inaczej

- Taką też decyzję RE podjęła 22 maja 2013 r., utrzymując rozwiązanie sprzed Traktatu z Lizbony

B SPOSÓB TWORZENIA KOMISJI EUROPEJSKIEJ

- Rada Europejska wybiera jednego komisarza, który następnie jest zatwierdzany przez Parlament Europejski na przewodniczącego Komisji Europejskiej

- Rada Unii Europejskiej, w porozumieniu z przewodniczącym Komisji, ustala listę komisarzy, postępując według sugestii państw członkowskich

-skład Komisji podlega kolegialnemu zatwierdzeniu przez Parlament Europejski, który przedtem przesłuchuje kandydatów na komisarzy na posiedzeniach odpowiednich Komisji

-W przypadku zatwierdzenia, Rada Europejska mianuje Komisję stanowiąc większością kwalifikowaną

- Członkowie komisji nie mogą czuć się związani żadnymi instrukcjami płynącymi z krajów ich pochodzenia

Ursula van der Leyen Janusz Wojciechowski

przewodnicząca KE Polski komisarz ds. rolnictwa

C. KOMPETENCJE KE

- KE posiada prawo i obowiązek inicjatywy legislacyjnej-jest zobowiązana do wydawania rozporządzeń wykonawczych

- Jest organem wykonawczo -zarządzającym Unii

- Komisja Europejska nadzoruje też rządy państw członkowskich w sprawie wdrażania zmian prawa poszczególnych krajów wynikających z przystosowywania prawa krajowego do ustaleń unijnych

- jest odpowiedzialna tylko przed Parlamentem Europejskim, który może ją odwołać, ale do tej pory nigdy się to nie zdarzyło( w 1999 uruchomiono procedurę odwoławczą w związku z zarzutami o niegospodarności i korupcji wobec KE na czele której stał Jacques Santer, ale aby uniknąć odwołania Komisja podała się do dymisji)

- Nadzoruje wykonywanie postanowień traktatowych

- Pełni rolę mediatora i „sumienia” UE

- Działania KE są podzielone pomiędzy 27 Dyrekcji Generalnych

- Posiedzenia KE odbywają się raz w tygodniu w środę w Brukseli

4. PARLAMENT EUROPEJSKI

(1958-Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne, 1962 –organ EWG, od 1986 obecna nazwa)

Organ o charakterze prawodawczo-kontrolnym, bez prawa do inicjatywy ustawodawczej

A. SKŁAD PARLAMENTU

-720 deputowanych wybieranych na 5 lat przez obywateli Unii, którzy posiadają czynne i bierne prawo wyborcze

- Polska ma 51 deputowanych

- prawo kandydowania ma każdy obywatel państw członkowskich UE, który ukończył 21 lat i przez ostatnie 5 lat zamieszkiwał na terenie któregoś z państw członkowskich ( cenzus domicylu)

- Pod koniec kadencji obecnego parlamentu( 2024 rok) zmieni się liczba eurodeputowanych z 751 na 705. Zmiana zostanie przeprowadzona w związku z Brexitem

- Parlament wybiera na 2,5 roku prezydium: przewodniczącego,14 wiceprzewodniczących i 5 kwestorów oraz rzecznika praw obywatelskich

Roberta Metsola- przewodnicząca PE

B. KOMPETENCJE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

-PE uczestniczy w procesie decyzyjnym ale nie ma prawa inicjatywy ustawodawczej

- Posiada kompetencje kontrolne: pytania pisemne i ustne skierowane do KE, dyskusja nad dorocznym raportem ogólnym, absolutorium z wykonania budżetu, możliwość wniosku o wotum nieufności wobec KE

- ma prawo powoływania komisji śledczej

- obywatele UE mają prawo występować z petycjami do PE

-Zatwierdza skład KE i jej przewodniczącego, powołuje Rzecznika Praw Obywatelskich na 5-letnią kadencje z prawem reelekcji Emily O' Reilly

C. FRAKCJE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

-Deputowani zasiadają według przynależności do jednej z 7 frakcji politycznych:

Europejska Partia Ludowa (Chrześcijańscy Demokraci) (EPP) – najliczniejsza obecnie frakcja w PE. Składa się z polityków o poglądach: umiarkowanie konserwatywnych, chadeckich i konserwatywno-liberalnych.

Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów (S&D) – druga co do wielkości grupa w PE. Skupia deputowanych o poglądach: socjalistycznych i socjaldemokratycznych.

Porozumienie Liberałów i Demokratów na rzecz Europy (ALDE) – trzecia co do wielkości grupa w PE. Reprezentuje deputowanych o orientacji: liberalnej i demokratycznej.

Zieloni - Wolny Sojusz Europejski (Greens/EFA) - czwarta co do wielkości frakcja w PE. Zasiadają w niej deputowani reprezentujący nurty zielonej polityki, pacyfizmu oraz regionalizmu.

Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy (ECR) - piąta pod względem wielkości siła polityczna w PE. Zrzesza deputowanych o poglądach: konserwatywnych, konserwatywno-liberalnych, narodowo-konserwatywnych, katolicko-narodowych i część o orientacji eurosceptycznej.

Zjednoczona Lewica Europejska - Nordycka Zielona Lewica (GUE/NGL) - szósta pod względem wielkości frakcja w PE. Gromadzi deputowanych o poglądach: komunistycznych, socjalistycznych i ekosocjalistycznych.

Europa Wolności i Demokracji (EFD) - siódma, najmniej liczna frakcja w PE. Jej deputowani to głównie konserwatyści, konserwatywni liberałowie, narodowi konserwatyści, narodowi katolicy i eurosceptycy.

D. SPOSOBY PODEJMOWANIE DECYZJI W PE

-Decyzje podejmowane są zwykłą większością głosów (kworum to 1/3 ogólnej liczby członków)

- większością kwalifikowaną (w zależności od wagi sprawy 2/3 lub 3/5)

E. SIEDZIBA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

-Posiedzenia plenarne odbywają się w Strasburgu

- poszczególne komisje parlamentarne obradują w Brukseli

- a Sekretariat PE mieści się w Luksemburgu

Budynek parlamentu europejskiego w Strasburgu

5. TRYBUNAŁ SPRAWIEDLIWOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ

A. KOMPETENCJE

- dokonuje wykładni prawa UE, aby zapewnić jego stosowanie w taki sam sposób we wszystkich państwach UE

-rozstrzyga też spory prawne między rządami państw Unii a jej instytucjami

-Trybunał rozpatruje także sprawy wnoszone przez osoby fizyczne, przedsiębiorstwa lub organizacje, które uważają, że ich prawa zostały naruszone przez instytucje UE

B. STRUKTURA TSUE

-Trybunał Sprawiedliwości

W skład Trybunału Sprawiedliwości wchodzi jeden sędzia z każdego państwa członkowskiego, co oznacza, że reprezentowane są wszystkie krajowe porządki prawne UE. Trybunał jest wspomagany przez 11 rzeczników generalnych, których rolą jest przedstawianie uzasadnionych opinii w sprawach wniesionych przed Trybunał.

Sędziowie i rzecznicy generalni są byłymi członkami najwyższych sądów krajowych lub wysoko wykwalifikowanymi prawnikami, powoływanymi za wspólną zgodą rządów państw członkowskich. Każdy z nich jest mianowany na okres sześciu lat i sprawuje swą funkcję niezależnie. Ich mandat jest odnawialny.

• skargi Komisji Europejskiej przeciwko państwom członkowskim dopuszczającym się naruszenia prawa unijnego
• skargi o stwierdzenie nieważności aktów prawnych wydanych przez instytucje unijne
• skargi na bezczynność instytucji unijnych
• skargi dotyczące odszkodowań za działania instytucji UE lub pracowników Unii, związane w wykonywaniem ich funkcji

• odpowiada na zadawane przez sądy powszechne państw członkowskich pytania, które w toku postępowań powezmą wątpliwości, co do ważności i wykładni prawa unijnego

- Sąd

W skład Sądu wchodzi jeden sędzia z każdego państwa członkowskiego, powoływany na okres 6 lat przez rządy państw członkowskich. Mandat sędziego jest odnawialny.

Sąd jest właściwy do rozpatrywania w pierwszej instancji m.in.:

• skarg wniesionych przez osoby fizyczne lub prawne na akty, których są adresatami lub które dotyczą ich bezpośrednio i indywidualnie oraz na akty regulacyjne, które dotyczą ich bezpośrednio i nie wymagają wydania środków wykonawczych
• skarg państw na nieważność aktów ustawodawczych, aktów Rady, Komisji i Europejskiego Banku Centralnego innych niż zalecenia i opinie oraz aktów Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej zmierzających do wywarcia skutków prawnych wobec podmiotów trzecich, jak również aktów organów lub jednostek organizacyjnych Unii, które zmierzają do wywarcia skutków prawnych wobec osób trzecich
• skarg państw członkowskich, instytucji Unii oraz, w ograniczonym zakresie, osób fizycznych i prawnych na zaniechania Komisji, Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady oraz Europejskiego Banku Centralnego
• skarg o odszkodowanie za szkody wyrządzone przez instytucje Unii lub pracowników
• skarg na decyzje Rady w sprawach pomocy publicznej i środków ochronnych w handlu

• skarg na decyzje Europejskiego Banku Centralnego
• Odwołania od orzeczeń Sądu w ww. sprawach rozpatruje Trybunał Sprawiedliwości. Prawo to jednak jest ograniczone do kwestii prawnych.

Parlament Europejski i Rada mogą, poprzez wydawanie odpowiednich rozporządzeń, tworzyć sądy wyspecjalizowane, właściwe do rozpatrywania w pierwszej instancji skarg w konkretnych dziedzinach.

6. TRYBUNAŁ REWIDENTÓW KSIĘGOWYCH INACZEJ AUDYTORÓW LUB TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY

A. KOMPETENCJE

- kontroluje finanse UE

- usprawnianie zarządzania finansami UE

przygotowywaniu sprawozdań na temat wykorzystywania środków publicznych

B. SIEDZIBA- Luksemburg

C. STRUKTURA

- 27 członków mianowanych jednomyślnie przez Radę UE na 6 lat

- całkowita niezależność od innych instytucji

II GREMIA DORADCZE

1. KOMITET D/S REGIONÓW

Komitet Regionów jest organem doradczym UE złożonym z wybranych na szczeblu lokalnym i regionalnym przedstawicieli ze wszystkich 27 państw członkowskich. Za pośrednictwem Komitetu Regionów mają oni możliwość wymiany opinii na temat aktów prawnych UE, które mają bezpośredni wpływ na regiony i miasta.

Zadania: Organ doradczy reprezentujący europejskie władze regionalne i lokalne

• Przewodniczący: Vasco Alves Cordeiro 
• Rok powstania: 1994
• Siedziba: Bruksela (Belgia)
• Skład: 329, Polska ma 21 członków

Komitet składa się z wybranych w drodze wyborów przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych. Każdy kraj wyznacza swoich członków, którzy są mianowani na odnawialną pięcioletnią kadencję przez Radę UE. Liczba członków z poszczególnych państw zależy od liczby ludności danego kraju.

Członkowie z jednego kraju tworzą delegację krajową, która odzwierciedla polityczną, geograficzną, regionalną i lokalną sytuację danego kraju.

2. KOMITET SPOŁECZNO- EKONOMICZNY

Zadania: Organ doradczy reprezentujący organizacje pracowników i pracodawców oraz inne grupy interesu

• Prezes: Oliver Röpke
• Skład: 329 członków ze wszystkich państw członkowskich UE, Polska na 21 członków
• Rok powstania: 1957
• Siedziba: Bruksela (Belgia)

Na jego forum grupy interesu mogą formalnie wypowiadać się na temat wniosków ustawodawczych UE. EKES ma trzy główne zadania:

• Stara się dopilnować, by polityki UE i przepisy unijne były lepiej dostosowane do warunków gospodarczych i społecznych i tym samym zapewnić konsensus służący interesowi ogólnemu.
• Wspiera społeczeństwo europejskie cechujące się wyższym poziomem uczestnictwa poprzez prowadzenie dialogu z organizacjami pracowników i pracodawców oraz innymi grupami interesu.
• Działa na rzecz wartości, na których opiera się integracja europejska, i propaguje demokrację uczestniczącą oraz rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

III INSTYTUCJE AUTONOMICZNE

• Europejski System Banków Centralnych (1998) z siedzibą we Frankfurcie nad Menem
• Europejski Bank Inwestycyjny(1957) z siedzibą w Luksemburgu
• Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju w Londynie
• Europejskie Centrum ds. Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii w Wiedniu

Europejska Agencja Ochrony Środowiska w Kopenhadze

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ: