4. Przegląd najważniejszych organizacji międzynarodowych

MATERIAŁY NR 4. PRZEGLĄD WAŻNIEJSZYCH ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWYCH

ORGANIZACJA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH

Zapowiedzią jej powstania była Karta Atlantycka z 14. 08.1941, która została podpisana najpierw przez Anglię i USA, a potem przez inne państwa koalicji antyhitlerowskiej. 1.01.1942 w Waszyngtonie podpisano Deklarację Narodów Zjednoczonych, gdzie po raz pierwszy użyto pojęcia Narody Zjednoczone i zobowiązano się do realizacji postanowień Karty Atlantyckiej. Konferencja założycielska odbywała się w dniach od 25. 04 do 26.06.1945 roku w San Francisco, z udziałem przedstawicieli 50 państw. Polska nie brała udziału w konferencji, bo nie miała jeszcze wtedy legalnego rządu, ale zostawiono dla niej miejsce na Karcie Narodów Zjednoczonych. W imieniu Polski Kartę podpisał Wacław Rzymowski 16.10. 1945.

Cele ONZ:

• Utrzymanie pokoju na świecie
• Pokojowe rozwiązywanie sporów
• Rozwijanie międzynarodowej współpracy

Organy ONZ

• 1. Zgromadzenie Ogólne -zasiadają wszystkie kraje członkowskie, każdy kraj dysponuje jednym głosem, zbiera się raz w roku, w trzeci wtorek września na sesję zwyczajną, która kończy się zwykle około 22 grudnia. Mogą być również zwoływane sesje nadzwyczajne. Decyzje ZO są podejmowane większością 2/3 głosów
  2. Rada Bezpieczeństwa- składa się z 5 stałych członków i 10 niestałych wybieranych na dwa lata przez Zgromadzenie Ogólne według klucza geograficznego. Członkami stałymi są: Chiny, Francja, Wielka Brytania, USA, Rosja. Decyzje są podejmowane większością 9 głosów, ale członkowie stali muszą być jednomyślni. Do podstawowych zadań Rady Bezpieczeństwa należy rozpatrywanie konfliktów i znajdowanie sposobów ich rozwiązywania.
  3. Rada Gospodarczo- Społeczna składa się z 54 członków, wybieranych rotacyjnie przez Zgromadzenie Ogólne, na 3-letnią kadencję. Jej zadaniem jest rozwijanie międzynarodowej współpracy gospodarczej, społecznej, kulturalnej, oświatowej i w dziedzinie ochrony zdrowia
  4. Rada Powiernicza- jej zadaniem było sprawowanie kontroli nad terenami powierniczymi. W jej składzie zasiadało 5 stałych członków Rady Bezpieczeństwa, a także państwa zarządzające terytoriami powierniczymi i odpowiadająca im liczba państwa nie zarządzająca terytoriami powierniczymi wybranymi przez Zgromadzenie Ogólne. Rada obecnie nie funkcjonuje bo w 1994 roku ostatnie terytorium powiernicze Palau uzyskało niepodległość.
  5. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości- obraduje w Hadze, składa się z 15 sędziów wybieranych przez Zgromadzenie Ogólne i Radę Bezpieczeństwa na 9 lat. Rozstrzyga spory międzynarodowe.
  6. Sekretariat- składa się z Sekretarza Generalnego i personelu. Sekretarz jest wybierany na 5 lat przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Sekretarz przygotowuje projekt budżetu, zbiera składki, zarządza majątkiem organizacji, mianuje personel ONZ. Do tej pory tę funkcję sprawowały następujące osoby:
• Trygve Lie 1946-1952( Norwegia)
• Dag Hammarskjold 1953-1961 ( Szwecja)
• U Thant 1961- 1971( Birma)
• Kurt Waldhaim 1972-1982 ( Austria)
• Javier Perez de Cuellar 1982- 1991 ( Peru)
• Buthros Ghali 1992- 2002 ( Egipt)
• Kofi Annan 2002- 2007 ( Ghana)
• Ban Ki-Moon 2007- 2017 ( Republika Korei Płd)
• Antonio Guteres 2017- ( Portugalia)

Antonio Guteres

Obecnie członkami ONZ są 193 państwa. Do ONZ nie należą:

• Watykan (status obserwatora)
• Palestyna (status obserwatora)
• Niue (państwo stowarzyszone z Nową Zelandią)
• Wyspy Cooka (terytorium stowarzyszone z Nową Zelandią)
• Republika Chińska (Tajwan) - uznawana za część ChRL
• Kosowo - uznawane za autonomiczną część Serbii pod zarządem międzynarodowym
• Sahara Zachodnia - terytorium o nieustalonym statusie (roszczenia zgłaszają Maroko i Front Polisario)
• Somaliland - uznawany za część Somalii
• Abchazja - uznawana za część Gruzji
• Górny Karabach - uznawany za część Azerbejdżanu
• Naddniestrze - uznawane za część Mołdawii,
• Cypr Północny - uznawany za część Cypru

Operacje pokojowe Narodów Zjednoczonych.

• 1950-1953 Korea – utrzymanie podziału Półwyspu Koreańskiego, zahamowanie ekspansji komunizmu
• 1960-1964 Kongo (dziś Demokratyczna Republika Konga) – interwencja ONZ doprowadziła do utrzymania niepodległości kraju i jego integralności terytorialnej; w efekcie wyniosła do władzy prezydenta Mobutu Sese Seko
• od 1964 r. Cypr – stacjonują siły pokojowe, którym nie udało się zapobiec podziałowi wyspy po interwencji Turcji
• od 1967 r. Bliski Wschód, obserwacja konfliktu palestyńsko-izraelskiego, stała obecność kontyngentu ONZ w tym regionie, m.in. na Wzgórzach Golan i w Strefie Gazy
• 1990-1991 Zatoka Perska – mandat ONZ dla sił brytyjsko- amerykańskich, które wyzwoliły Kuwejt, po zajęciu państwa przez siły irackie (operacja Pustynna Burza)
• 1992-1993 Kambodża – największa operacja pokojowa ONZ, zakończona demokratyzacją kraju
• 1992-1994 Somalia – zakończona porażką operacja” Przywrócić Nadzieję”, która miała skłonić do rozbrojenia walczące strony i zabezpieczyć dostawy z pomocą humanitarną skończyła się tragiczną misją sił specjalnych – Operacją w Mogadiszu (udział głównie wojsk amerykańskich)
• 1992-1995 była Jugosławia – siły ONZ UNPROFOR miały zaprowadzić pokój w dawnych republikach związkowych Jugosławii, poniosły fiasko i zostały zastąpione przez siły NATO – IFOR
• 1993-1996 Rwanda – siły ONZ UNAMIR miały monitorować układ pokojowy, który zawarły dwie największe grupy etniczne zamieszkujące Rwandę – Hutu i Tutsi. Uznawana jest za największą porażkę ONZ. Masakra ok. 800 tys. ludzi w 1994 roku odbywała się na oczach żołnierzy sił pokojowych (zob. Ludobójstwo w Rwandzie). Wydarzenia te zostały ukazane w filmie „Hotel Ruanda „

WYSPECJALIZOWANE ORGANIZACJE DZIAŁAJĄCE W SYSTEMIE ONZ

Jest to system organizacji międzynarodowych funkcjonalnie powiązanych z ONZ na mocy art. 57. Karty NZ: Narody Zjednoczone mają prawo tworzyć różnego rodzaju organizacje wyspecjalizowane, utworzone na podstawie porozumień zawartych między rządami i posiadające z mocy swych statutów rozległe kompetencje międzynarodowe w dziedzinach gospodarczej, społecznej, kulturalnej, wychowawczej, zdrowia publicznego i innych dziedzinach pokrewnych, będą związane z Organizacją Narodów Zjednoczonych.

1. Międzynarodowa Organizacja Pracy ( ILO lub MOP )- istnieje od roku 1919, obecnie jej siedzibą jest Genewa. Zajmuje się ustalaniem dopuszczalnego czasu pracy, warunkami bezpieczeństwa pracy, wolnością zrzeszania się pracowników itp.

1. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa(FAO)- powstała w 1945 roku, obecnie ma swoją siedzibę w Rzymie. Cele FAO są następujące: polepszanie wytwarzania, wymiany i dystrybucji produktów rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa; podnoszenie poziomu wyżywienia narodów; polepszenie warunków życia ludności wiejskiej; zapewnienie niezbędnego kredytu rolnego; popieranie zawierania porozumień w sprawie międzynarodowego handlu produktami rolnymi oraz udzielanie pomocy technicznej

1. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Edukacji, Nauki i Kultury( UNESCO)- powstała w 1945 roku z siedzibą w Paryżu, podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

1. Światowa Organizacja Zdrowia( WHO)- utworzona w 1946 roku ma swoją siedzibę w Genewie. Zadaniem WHO jest działanie na rzecz zwiększenia współpracy między państwami w dziedzinie ochrony zdrowia i zwalczania epidemii chorób zakaźnych a także ustalanie norm dotyczących składu lekarstw i jakości żywności.

1. Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom( UNICEF) – powstał w 1946 roku z inicjatywy Polaka dr Ludwika Rajchmana, ma swoją siedzibę w Nowym Jorku. Głównym celem UNICEF jest pomoc dzieciom w zakresie wyżywienia, ochrony zdrowia, ochrony przed przemocą i wykorzystywaniem oraz edukacji. Zasięg działania organizacji jest globalny.

1. IMF (Międzynarodowy Fundusz Walutowy)- międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących. Siedzibą IMF jest Waszyngton.

1. IBRD (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju)- stanowi największą międzynarodową organizację finansową udzielającą pomocy kredytowej przede wszystkim krajom rozwijającym się. Siedzibą IBRD jest Waszyngton

1. UNIDO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Rozwoju Przemysłowego)- celem jest popieranie rozwoju przemysłu krajów rozwijających się w formie organizowania współpracy regionalnej i krajowej, pomoc przy modernizacji przemysłu oraz wypracowanie nowych koncepcji rozwoju ekonomiczne. Siedziba mieści się w Wiedniu.

1. IAEA (Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej)- organizacja pracująca na rzecz bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Siedzibą jest Wiedeń.

10. UNHCR (Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców)- jest organem ONZ upoważnionym do przewodzenia i koordynacji międzynarodowych działań mających na celu ochronę uchodźców i rozwiązywania ich problemów na całym świecie. Do głównych działań urzędu należy zapewnienie praw uchodźców oraz pomoc w zapewnieniu azylu lub repatriacji. Siedziba znajduje się w Genewie.

ORGANIZACJA PAKTU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO ( NATO)

CELE:

• zapewnia fundament trwałego bezpieczeństwa w Europie, opartego na rozwoju instytucji demokratycznych i pokojowym rozwiązywaniu konfliktu
• zapewnia środki odstraszania i obrony przed jakąkolwiek formą ataku na terytorium każdego państwa członkowskiego
• rozwija bezpieczeństwo międzynarodowe poprzez stałą i aktywną współpracę ze wszystkimi państwami partnerskimi należącymi do programu Partnerstwo dla Pokoju (PdP) oraz Euroatlantyckiej Rady Partnerstwa
• wysyła swoje misje wojskowe do państw, na terytorium których toczy się konflikt zbrojny, celem zażegnania tego konfliktu.

Etapy rozszerzania NATO w Europie

Powstał na mocy paktu podpisanego w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 roku

Przez 12 państw:

• USA
• Kanadę
• Wielką Brytanię
• Francję
• Belgię
• Holandię
• Luksemburg
• Danię
• Norwegię
• Islandię
• Włochy
• Portugalię

1 lipca 1966 roku Francja wystąpiła ze struktur wojskowych, ale pozostała członkiem organizacji. Z powodu wystąpienia Francji siedziba NATO z Paryża została przeniesiona w 1967 roku do Brukseli, główne dowództwo wojskowe zostało przeniesione do miasta Mons na płd. Belgii.

Dalsze rozszerzanie NATO:

12 września 2001: Po raz pierwszy w historii NATO uruchomiło procedury związane z tzw. Artykułem Piątym, który mówi, że atak na dowolne państwo, należące do NATO, równy jest z atakiem na cały Sojusz. Stanowiło to odpowiedź na atak na Stany Zjednoczone, który miał miejsce 11 września 2001 roku. Była to pierwsza w historii sytuacja w której NATO prowadziło operację poza regionem północnego Atlantyku.

OBECNIE NATO LICZY 28 CZŁONKÓW

NATO w okresie „zimnej wojny” spełniało rolę tarczy ochronnej dla Zachodu. Po upadku komunizmu jest gwarantem międzynarodowego ładu. Według art. 5 paktu waszyngtońskiego strony NATO będą uważać zbrojną napaść na jedno z nich z napaść na wszystkie.

Organy NATO:

• Rada Północnoatlantycka- najwyższy organ decyzyjny NATO w składzie którego znajdują się szefowie rządów państw członkowskich bądź ministrowie spraw zagranicznych. Rada wyznacz cele NATO, formułuje dyrektywy, ponosi odpowiedzialność za realizację celów NATO. Decyzje podejmuje jednomyślnie.
• Sekretarz Generalny NATO- kieruje codziennymi pracami NATO. Mianują go państwa członkowskie. Reprezentuje NATO na zewnątrz, prowadzi mediacje pomiędzy państwami członkowskim. 28 marca 2014: Wybrano Jensa Stoltenberga na nowego szefa NATO.

Mark Rutte

• Komitet Wojskowy- jest najwyższą władzą wojskową sojuszu odpowiedzialną za przygotowanie i przeprowadzenie operacji wojennych. W skład Komitetu Wojskowego wchodzą szefowie sztabów generalnych państw członkowskich z wyjątkiem Francji, która nie uczestniczy w zintegrowanej strukturze wojskowej paktu, oraz Islandii, która nie ma sił zbrojnych, Islandię reprezentuje osoba cywilna.
• Misja pokojowa IFOR w Bośni i Hercegowinie, prowadzona między

20 grudnia 1995 do 20 grudnia 1996.

• Misja pokojowa SFOR w Bośni i Hercegowinie, prowadzona między

21 grudnia 1996 a 2 grudnia 2004.

• Kampania lotnicza przeciw Jugosławii od 24 marca do 10 czerwca 1999 roku.
• Misja pokojowa Kosovo Force (KFOR) w Kosowie od 12 czerwca 1999 roku.
• Zabezpieczenie Cieśniny Gibraltarskiej po 11 września 2001 r. w ramach operacji Active Endeavour.
• Obecność Międzynarodowych Sił Wspierających Bezpieczeństwo (ISAF) w Afganistanie od grudnia 2001 roku.
• Wsparcie logistyczne Unii Afrykańskiej w Darfurze w 2005 r.

Partnerstwo dla Pokoju (Partnership for Peace) – program określający szczególny rodzaj stosunków łączących państwa członkowskie NATO z krajami aspirującymi do tego miana, a także mechanizm współpracy tychże państw w zakresie ładu, bezpieczeństwa oraz stabilizacji w Europie. Oficjalny dokument zawierający zasady i warunki uczestnictwa w "Partnerstwie dla pokoju" został przyjęty podczas szczytu w Brukseli 10 stycznia 1994.

Obecnie państwami uczestniczącymi w partnerstwie dla pokoju są: Armenia, Austria, Azerbejdżan, Białoruś, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Finlandia, Gruzja, Irlandia, Kazachstan, Kirgistan, Macedonia, Malta, Mołdawia, Rosja, Serbia, Szwecja, Szwajcaria, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Ukraina

ORGANIZACJA BEZPIECZEŃSTWA I WSPÓŁPRACY W EUROPIE

W latach 1973-1975 w Helsinkach, obradowała Konferencja Bezpieczeństwa

i Współpracy w Europie, której celem było umacniane pokoju i bezpieczeństwa w świecie, rozwijanie współpracy oraz przestrzeganie praw człowieka. W konferencji w Helsinkach uczestniczyło 33 państw europejskich

( bez Albanii) oraz Kanada i USA.1 sierpnia 1975 roku został podpisany Akt Końcowy KBWE, którego integralną częścią była „Deklaracja” składająca się z 10 punktów, w której wyliczano podstawowe elementy pokojowego egzystowania państw np:

• Poszanowanie suwerenności
• Nienaruszalność granic
• Integralność terytorium
• Pokojowe załatwienie sporów
• Poszanowanie praw człowieka
• Wykonywanie zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego

Akt Końcowy KBWE nakazywał także zwoływanie konferencji przeglądowych co dwa lata, na których oceniano by stopień realizacji postanowień Aktu Końcowego. Na jednej z takich konferencji, na szczycie w Paryżu, w listopadzie 1990 roku, została przyjęta Paryska Karta Nowej Europy. Było to związane przemianami, które zaszły w Europie po upadku komunizmu.

W dokumencie tym utrzymano instytucję konferencji przeglądowych i ustanowiono także stałe organy KBWE:

• Spotkanie Szefów Państw i Rządów
• Radę Ministerialną
• Wysoką Radę( organ zarządzający)
• Stała Rada( organ koordynujący)
• Urzędujący Przewodniczący
• Zgromadzenie Parlamentarne ( od 1991)

W grudniu, na szczycie KBWE w Budapeszcie podjęto decyzję o przekształceniu tej organizacji w OBWE od 1 stycznia 1995.

RADA EUROPY

PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE ORAZ OBSERWATORZY RADY EUROPY.
Legenda

     ciemnozielony - członkowie pierwotni

     jasno zielony - członkowie wtórni

     żółty - obserwatorzy w Zgromadzeniu Parlamentarnym

     pomarańczowy - obserwatorzy w Komitecie Ministrów

     czerwony - Białoruś, jedyne państwo europejskie wykluczone z Rady Europy

Powstała 5 maja 1949 roku w Londynie na mocy decyzji 10 państw: Belgii, Holandii, Luksemburga, Danii, Norwegii, Szwecji, Włoch, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Francji. Jej siedziba znajduje się w Strasburgu. Obecnie Rada Europy składa się z 47 członków. Polska należy do Rady Europy od 1991 roku. Warunkiem należenia do Rady Europy jest:

• posiadanie struktur demokratycznych
• respektowanie praw człowieka
• praworządność

Rada Europy posiada dwa organy:

• Komitet Ministrów ( organ decyzyjny)- zbiera się dwa razy w roku, uchwala konwencję i umowy, decyduje o przyjmowaniu nowych członków
• Zgromadzenie Parlamentarne- zasiadają nim parlamentarzyści delegowani przez parlamenty albo rządy państw członkowskich. Zgromadzenie zbiera się na sesjach zwyczajnych przynajmniej 4 razy w roku. Podejmuje decyzje związane ze wszystkimi celami i kompetencjami Rady Europy

Pozastatutowym organem Rady Europy jest:

Europejski Trybunał Praw Człowieka - europejski organ sądownictwa międzynarodowego powołany w 1959. Siedziba Trybunału znajduje się w Strasburgu, we Francji, jest jedynym i działającym w pełnym wymiarze czasu organem sądowym Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Orzeka w sprawach praw człowieka zapisanych w Konwencji i protokołach dodatkowych do niej, rozpatrując skargi obywateli 47 państw członkowskich Rady Europy, które ratyfikowały Konwencję.

ORGANIZACJA PAŃSTW AMERYKAŃSKICH ( OPA)

Została utworzona w 1948 roku na konferencji w Bogocie. Należą do niej wszystkie państwa półkuli zachodniej, w sumie 35 państw. Polska przy OPA posiada status stałego obserwatora, wraz z 28 innymi państwami. Jej cele są podobne z celami KBWE.

Stałym organem administracyjnym, pełniącym funkcję sekretariatu generalnego jest Unia Panamerykańska, z siedzibą w Waszyngtonie, najwyższym organem –Konferencja Panamerykańska, która jest zwoływana co 5 lat. Ponadto działa stały organ – Rada OPA. W razie potrzeb są zwoływane sesje ministrów spraw zagranicznych, a pomocą służy im Międzyamerykańska Rada Obrony. W strukturze OPA działała także Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka i Międzyamerykański Trybunał Praw Człowieka.

UNIA AFRYKAŃSKA- (POWSTAŁA Z ORGANIZACJI JEDNOŚCI AFRYKAŃSKIEJ

OJA powstała 25 maja 1963 roku w Addis Abeba (Etiopia). Często złośliwie nazywana Klubem Dyktatorów. Podczas szczytu OJA w Algierze w dniach 12–14 lipca 1999 ówczesny prezydent Libii Muammar Kaddafi oświadczył, że w jego opinii OJA wyczerpała swą przydatność i należy w jej miejsce powołać organizację zdolną zapewnić przyspieszenie integracji. Przypomniał też ideę budowy Stanów Zjednoczonych Afryki, jednak przez większość przywódców została ona uznana za zbyt daleko idącą. Rozwiązana oficjalnie 9 maja 2002 po to by można było na jej miejsce powołać Unię Afrykańską, której powstanie jest inspirowane istnieniem Unii Europejskiej. Państwami założycielskimi OJA było 30 państwa, dzisiaj w UA jest ich 55, ostatnim państwem przyjętym do UA w styczniu 2017 roku było Maroko. Dzień założenia OJA- 25 maja jest dzisiaj obchodzony jako Dzień Afryki. W swoim programie nawiązuje do idei panafrykanizmu. Od początku istnienia starała się zlikwidować kolonializm i rasizm, umocnić solidarność pomiędzy państwami afrykańskimi, pokojowe rozstrzyganie sporów. Jej siedzibą jest Addis Abeba (Etiopia).

CELE:

• promocja rozwiązań demokratycznych na kontynencie
• wspieranie rozwoju gospodarczego i społecznego państw członkowskich
• walka z nędzą i korupcją
• upowszechnianie i ochrona praw człowieka

ORGANY:

• Zgromadzenie Unii
• Rada Wykonawcza
• Parlament Panafrykański
• Trybunał Sprawiedliwości

LIGA PAŃSTW ARABSKICH (LPA)

Powstała 22 marca 1945 roku w Kairze mocy Paktu ustanawiającego Ligę Państw Arabskich przez państwa powiązane wspólnotą języka, historii, kultury i religii. Dzisiaj liczy sobie 22 członków, do LPA należy także Organizacja Wyzwolenia Palestyny. Siedzibą LPA jest Kair (w latach 1979–1990 był nią Tunis). Obecnie przewodniczącym LPA jest Nabil al-Arabi

Cele LPA

• zacieśnianie stosunków między państwami członkowskimi,
• koordynacja akcji politycznych prowadzących do ściślejszej współpracy,
• koordynacja działalności gospodarczej i kulturalnej

ORGANY LPA

Rada Ligi – organ plenarny

Rada Wspólnej Obrony

Rada Gospodarcza

Sekretariat Główny

ORGANIZACJA PAŃSTW EKSPORTERÓW ROPY NAFTOWEJ (OPEC)

Powstała w 1960 roku na konferencji w Bagdadzie. Jej celem jest kontrola cen ropy naftowej na światowych rynkach oraz ustalenie limitu jej wydobycia. Siedzibą OPEC jest Wiedeń. Należą do niej takie państwa jak Arabia Saudyjska, Wenezuela, Ekwador, Gabon, Irak, Iran, Katar, Kuwejt, Libia, Nigeria, Indonezja, Angola, Algieria, Zjednoczone Emiraty Arabskie. Kraje OPEC kontrolują około 40% światowego wydobycia ropy naftowej. Organizacja ta skupia głównie kraje posiadające największe rezerwy ropy naftowej na świecie. Rezerwy krajów OPEC stanowią ponad 70% wszystkich znanych rezerw. Wzrost znaczenia OPEC przypada na okres kryzysu naftowego lat 1973-74, kiedy to organizacja wielokrotnie podwyższała światowe ceny ropy naftowej

• Siedziba: Wiedeń

ORGANY

• Konferencja OPEC – organ naczelny
• Rada Gubernatorów – organ wykonawczy
• Komisja Ekonomiczna
• Sekretariat

EUROPEJSKIE STOWARZYSZENIE WOLNEGO HANDLU (EFTA)

Powstała w 1960 roku na mocy Konwencji Sztokholmskiej, podpisanej na Konferencji Sztokholmskiej przez państwa założycielskie. Zostało założone przez Austrią, Danię, Norwegię, Portugalię, Szwajcarię, Szwecję, Wielką Brytanię, potem dołączyła się Islandia i Finlandia. Było to porozumienie o wolnym handlu. Na przestrzeni 1973-1995 większość państw EFTA weszło w skład UE. Pozostały cztery: Szwajcaria, Liechtenstein, Norwegia, Islandia.

EFTA ściśle współpracuje z UE. Trzy kraje Stowarzyszenia (Islandia, Liechtenstein i Norwegia) wspólnie z 28 krajami UE tworzą Europejski Obszar Gospodarczy (ang. EEA, European Economic Area), który został powołany do życia w 1994 roku. Na terenie całego EOG obowiązują cztery wolności przepływu kapitału, dóbr, usług i osób. Szwajcaria postanowiła podpisać bilateralne umowy o współpracy z UE. Poza współpracą z UE, EFTA zawarła porozumienia o wolnym handlu oraz współpracy z 20 państwami i obszarami terytorialnymi.

Członkami EFTA są obecnie:

• Islandia
• Liechtenstein
• Norwegia
• Szwajcaria

STRUKTURA:

-Stały Komitet Państw EFTA- który zajmuje się podejmowaniem decyzji związanych z uczestnictwem w EOG, ma swoją siedzibę w Genewie

-Władza Nadzorcza EFTA- czuwa w imieniu EFTA nad przestrzeganiem przyjętych przez EOG reguł funkcjonowania

-Trybunał EFTA -Organ ten składa się z 3 sędziów (po jednym z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu) nominowanych na 6-letnią kadencję. Rozstrzyga sprawy wniesione zazwyczaj przez Władzę Nadzorczą przeciwko państwom EFTA

ŚRODKOWOEUROPEJSKIE POROZUMIENIE O WOLNYM HANDLU-CEFTA

Porozumienie zawarły 21 grudnia 1992 r. w Krakowie Polska, Węgry i Czechosłowacja („Grupa Wyszehradzki”). Po rozpadzie tego ostatniego państwa członkami CEFTA stały się osobno Czechy i Słowacja. W roku 1996 dołączyła Słowenia, w 1997 Rumunia, w 1999 Bułgaria, w 2002 Chorwacja, w 2006 Macedonia, w 2007 Bośnia i Hercegowina, Mołdawia, Serbia, Czarnogóra, Albania. Pierwotnie zakładano, że w ramach CEFTA dojdzie do liberalizacji handlu większością artykułów przemysłowych - liberalizacja obejmie niewielki zakres handlu rolnego. Po przystąpieniu większości państw CEFTA do Unii Europejskiej w 2004 i 2007 r., umowa ta straciła na znaczeniu. Obecnie członkami CEFTA są Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia, Mołdawia, Kosowo, Serbia.

STRUKTURA CEFTA:

CEFTA nie posiada rozbudowanych struktur. Jej jedynym organem jest Komitet Współpracy, w którego skład wchodzą ministrowie zajmujący się handlem zagranicznym lub dziedzinami będącymi w danej chwili przedmiotem obrad. Poza tym, szefowie państw należących do CEFTA spotykają się raz w roku.

RADA PAŃSTW MORZA BAŁTYCKIEGO(CBSS)

Rada Państw Morza Bałtyckiego, CBSS – organizacja międzynarodowa powstała z inicjatywy rządów Polski i Szwecji, które w dniach 2-3 września 1990 roku przyjęły na konferencji w Ronneby w Szwecji Deklarację Morza Bałtyckiego. W dniach 5 - 6 marca 1992 na konferencji ministrów spraw zagranicznych w Kopenhadze powołano do życia Radę Państw Morza Bałtyckiego. Rady Państw Morza Bałtyckiego nie należy mylić z Radą Bałtycką, która jest politycznym związkiem Litwy, Łotwy i Estonii.

UWAGA: DO RADY PAŃSTW MORZA BAŁTYCKIEGO NALEŻY KOMISJA EUROPEJSKA

CELE

1. Wspieranie instytucji demokratycznych,
2. Współpraca gospodarcza i techniczna,
3. Kwestie humanitarne i zdrowie,
4. Ochrona środowiska i energetyka,
5. Kultura, edukacja, turystyka i wymiana informacji,
6. Transport i łączność.

STRUKTURA:

-KOMITET WYŻSZYCH URZĘDNIKÓW-złożony z wyższych rangą pracowników ministerstw spraw zagranicznych państw członkowskich, zbierający się kilka razy w roku.

-GRUPY EKSPERCKIE-( np. zrównoważonego rozwoju, zwalczania handlu ludźmi, współpracy na rzecz dzieci zagrożonych, polityki morskiej)

-STAŁY SEKRETARIAT MIĘDZYNARODOWY- kierowany przez Sekretarza Międzynarodowego

INICJATYWA ŚRODKOWOEUROPEJSKA(ISE)

Organizacja Heksagonale( wcześniej Pentagonale) w marcu 1992 roku, po przyjęciu nowych członków przekształciła się w Inicjatywę Środkowoeuropejską ( zmianę nazwy zaproponowała Austria). Ugrupowanie powstało z inicjatywy Włoch w 1989 dla zrównoważenia rosnących wpływów Niemiec w Europie Środkowej; dla państw tego regionu było natomiast atrakcyjną formą budowania więzi z państwami Europy Zachodniej.

STRUKTURA:

GŁÓWNYMI ORGANAMI IŚE SĄ :

-SPOTKANIA SZEFÓW RZĄDÓW (raz do roku)

ORGANAMI POMOCNICZYMI IŚE SĄ:

-Sekretariat Wykonawczy z siedzibą w Trieście (Włochy); pracą Sekretariatu kieruje Sekretarza Generalny

Obecnie członkami ISE są Albania, Austria, Białoruś, Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Czarnogóra, Chorwacja, Czechy, Macedonia, Mołdawia, Polska, Rumunia, Serbia, Słowacja, Słowenia, Ukraina, Węgry i Włochy.

PÓŁNOCNOAMERYKAŃSKI UKŁAD WOLNEGO HANDLU LUB PÓŁNOCNOAMERYKAŃSKA STREFA WOLNEGO HANDLU) –NAFTA

Umowa zawarta pomiędzy USA, Kanadą i Meksykiem, tworząca pomiędzy tymi państwami strefę wolnego handlu. W przeciwieństwie do Unii Europejskiej NAFTA nie tworzy ponadpaństwowych ciał rządowych, a jej prawo nie jest nadrzędne w stosunku do prawa narodowego. Kraje należące do NAFTA zniosły stawki celne w handlu wzajemnym, zachowując jednak autonomiczne stawki celne w handlu z krajami trzecimi. Porozumienie NAFTA zostało podpisane 17 grudnia 1992 i weszło w życie 1 stycznia 1994.

Cele

• osiągnięcie dobrobytu i rozwój krajów członkowskich
• dogodny klimat do inwestycji prywatnych
• stworzenie warunków politycznych służących rozwojowi wzrostu gospodarczego
• ustalenie cen ropy naftowej

ORGANIZACJA WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ I ROZWOJU (OECD)

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju - OECD jest ważną międzynarodową, międzyrządową organizacją gospodarczą, skupiającą 34 wysoko rozwinięte państwa, w tym od 1996 r. Polskę, które łączy akceptacja dla zasad demokracji i gospodarki rynkowej. Organizacja została powołana do życia na mocy Konwencji Paryskiej, podpisanej 14 grudnia 1960 r. Rozpoczęła działalność z dniem 30 września 1961.Państwami założycielskimi OECD było dwadzieścia najbardziej rozwiniętych państw świata: Austria, Belgia, Dania, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Kanada, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, RFN, Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Szwecja, Turcja, Wielka Brytania i Włochy.

Kolejnymi członkami Organizacji zostały następujące kraje: Japonia, Finlandia, Australia, Nowa Zelandia, Meksyk, Czechy, Węgry, Polska, Korea Południowa, Słowacja, Chile, Słowenia, Izrael, Estonia. Kraje OECD zajmują dominującą pozycję na światowych rynkach finansowych, wiodą prym w dziedzinie przepływu kapitałów, inwestycji zagranicznych, usług, nowoczesnych technologii, w sferze innowacji i badań naukowych.

Organy OECD:

• Rada – naczelny organ OECD. Tworzą ją szefowie stałych przedstawicielstw państw przy OECD. Raz do roku zbiera się na szczeblu ministrów spraw zagranicznych oraz ministrów finansów. Decyzje przez nią podejmowane zapadają jednomyślnie lub w oparciu o konsensus. Rada przede wszystkim zatwierdza budżet oraz podejmuje zasadnicze decyzje o charakterze merytorycznym.
• Komitet Wykonawczy – zajmuje się wdrażaniem decyzji podejmowanych przez Radę.
• Sekretariat – podejmuje działania z zakresu bieżącej obsługi OECD.
• Sekretarz Generalny – stoi na czele Sekretariatu; jest funkcjonariuszem międzynarodowym.
• Komitety Branżowe – wykonują decyzje podejmowane przez Radę. Ich sesje odbywają się kilka razy w roku. Łącznie Komitetów jest ok. 150. System uzupełniają Grupy Robocze.

GUAM-Organizacja na Rzecz Demokracji i Rozwoju

Potoczna nazwa organizacji pochodząca od czterech członków założycielskich: Gruzji, Ukrainy, Azerbejdżanu i Mołdawii. Jest to inicjatywa zrodzona z pomysłu Eduarda Szewardnadzego, byłego prezydenta Gruzji, który w roku 1994 zarysował kwestie ewentualnej współpracy kilku państw należących w przeszłości do Związku Radzieckiego. Celem działania organizacji miała być współpraca w zakresie zacieśnienie wzajemnej współpracy gospodarczej poprzez powołanie strefy wolnego handlu oraz prowadzenie polityki bezpieczeństwa energetycznego. Od samego początku państwa GUAM podkreślały także, iż w zakresie polityki zewnętrznej zadaniem priorytetowym jest partnerstwo ze strukturami Unii Europejskiej i NATO. Siedzibą jest Kijów

Organy: Sekretarz Generalny, Szczyty głów państw.

ASEAN - STOWARZYSZENIE NARODÓW AZJI POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ

Organizacja polityczno -gospodarcza powołana 8 sierpnia 1967 w Bangkoku. W jej skład wchodzą: Filipiny, Indonezja, Malezja, Singapur, Tajlandia, od stycznia 1984 Brunei i od lipca 1995 Wietnam. Celem jest popieranie współpracy gospodarczej i kulturalnej między członkami, ustanowienie w regionie Azji Południowo -Wschodniej strefy pokoju, wolności i neutralności. Struktura: najwyższym organem ASEAN są zwoływane w razie potrzeby konferencje przywódców państw, na których podejmuje się najważniejsze decyzje i ustala kierunek działania. Za bezpośrednie kierowanie organizacją i nadzorowanie prac stałych struktur administracyjnych odpowiada Konferencja Ministrów, składająca się z ministrów spraw zagranicznych państw członkowskich. Zbiera się raz w roku. Między jej sesjami działa Stały Komitet złożony z upełnomocnionych przedstawicieli krajów członkowskich.

Organy

• Spotkanie Szefów Rządów – jego zadaniem jest podejmowanie najważniejszych decyzji i określenie głównych kierunków rozwoju organizacji;
• Konferencje Ministerialne – organ naczelny, obradujący regularnie; zbiera się raz w roku, a w jego skład wchodzą ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich.
• Stała Komisja- organ zajmujący się działalnością bieżącą
• Sekretariat – organ administracyjny, na którego czele stoi Sekretarz Generalny, sprawujący tę funkcję przez 3 lata.

TRÓJKĄT WEIMARSKI

Trójkąt Weimarski (właściwie Komitet Wspierania Współpracy Francusko-Niemiecko-Polskiej) – grupa, utworzona w dniach 28–29 sierpnia 1991r. w niemieckim Weimarze przez ministrów spraw zagranicznych trzech państw europejskich: Polski, Niemiec i Francji.

Cele:

• rozwój współpracy pomiędzy państwami członkowskimi
• konsultacji i wypracowywania wspólnych stanowisk w ważnych sprawach polityki europejskiej
• kontakty parlamentarzystów Polski, Francji i Niemiec
• kontakty społeczne – wymiany młodzieży, kontakty miast i regionów
• współpraca kulturalna

GRUPA WYSZEHRADZKA (TRÓJKĄT WYSZEHRADZKI}

Zrzeszenie czterech państw Europy Środkowej – Polski, Czech, Słowacji i Węgier, które powstało w 1991r.

Cele:

• współpracy między krajami członkowskimi w początkowej fazie w szczególności w kwestiach przystąpienia do struktur Unii Europejskiej i NATO
• regionalna integracja

Instytucja: Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki

ŚWIATOWA ORGANIZACJA HANDLU( WTO)

Powstała w 1994r. .Głównym zadaniem Światowej Organizacji Handlu jest liberalizacja międzynarodowego handlu dobrami i usługami, prowadzenie polityki inwestycyjnej wspierającej handel, rozstrzyganie sporów dotyczących wymiany handlowej, przestrzegania praw własności intelektualne. Siedziba WTO mieści się w Genewie.

Polska jest jednym z państw założycielskich.

WSPÓLNOTA NIEPODLEGŁYCH PAŃSTW

Organizacja gospodarczo-polityczno-wojskowa, zrzeszająca większość byłych republik Związku Radzieckiego, utworzona na mocy porozumienia białowieskiego z 8 grudnia 1991 roku.

Cele:

• współpraca w zakresie polityki, bezpieczeństwa, gospodarki, kultury, oświaty, ochrony zdrowia, środowiska, nauki
• wymiany informacji

Struktura:

• Rada Szefów Państw
• Rada Szefów Rządów
• Rada Ministrów Spraw Zagranicznych
• Rada Ministrów Obrony
• Rada Ministrów Spraw Wewnętrznych
• Rada Dowódców Wojsk Ochrony Pogranicza

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/F, 4/P, 5/F, 6/P, 7/F, 8/F, 9/P, 10/P