3. Problemy cywilizacyjno-kulturowe
PROBLEMY WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA
LEKCJA NR 3. PROBLEMY CYWILIZACYJNO- KULTUROWE
DEGRADACJA ŚRODOWISKA NATURALNEGO
Degradacja środowiska przejawia się pogarszaniem stanu poszczególnych elementów środowiska naturalnego (powietrza, wód, gleb, rzeźby terenu, krajobrazu i innych). Degradacja jest efektem wzrostu liczby ludności, osadnictwa i urbanizacji oraz rozwoju działalności gospodarczej, powodujących wzrost zanieczyszczeń w stopniu przekraczającym możliwości samokompensacji ich przez przyrodę.
ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA:
Zanieczyszczenia pyłowe i gazowe wywołują liczne schorzenia i choroby, stanowiąc istotne zagrożenie zdrowia oraz życia człowieka. Zanieczyszczenia powietrza najczęściej oddziałują w sposób systematyczny, w małych dawkach, wywołując schorzenia chroniczne.
EFEKT CIEPLARNIANY
Efekt szklarniowy, zjawisko wzrostu temperatury atmosfery spowodowane istnieniem w jej składzie tzw. gazów cieplarnianych (szklarniowych), które przepuszczają znaczną część promieniowania słonecznego (promieniowanie krótkofalowe) do powierzchni Ziemi, zmniejszając wypromieniowanie ciepła (promieniowanie długofalowe) przez powierzchnię Ziemi i dolne warstwy atmosfery. Do gazów cieplarnianych (szklarniowych) zalicza się: parę wodną, której udział w efekcie cieplarnianym wynosi 62%, dwutlenek węgla (22%), ozon, znajdujący się w warstwie przypowierzchniowej (7%), oraz freony, metan, podtlenek azotu.
DZIURA OZONOWA
Ozon stratosferyczny, cząsteczka utworzona przez trzy atomy tlenu (03), znajduje się na wysokości 15-40 km. Zmniejszenie jego ilości, stwierdzone w latach siedemdziesiątych, jest szczególnie wyraźne na biegunach, gdzie przyjmuje postać "dziury". Zaobserwowano ją najpierw na biegunie południowym, gdzie powstała w wyniku zubożenia o 50% warstwy ozonu w okresie między r. 1979 a 1988. Pomiary przeprowadzone niedawno na biegunie północnym wskazują, że w tym samym czasie w obszarze między 30 a 64 stopniem szerokości geograficznej północnej spadek ilości ozonu wyniósł od 3,5-5%. Rozprzestrzenianie się zjawiska jest niepokojące. O ile dotychczas niszczenie warstwy ozonowej dotyczyło przede wszystkim nie zamieszkałych obszarów bieguna południowego, o tyle teraz zaczyna ono zagrażać terenom silnie zaludnionej Północy: północno-wschodniej Ameryce, Europie zachodniej, gęsto zaludnionym terenom Chin.
KWAŚNE DESZCZE
Źródłem kwaśnych deszczów, zagrażających zarówno lasom jak i zabytkom, jest zanieczyszczenie atmosfery. Te żrące opady są rezultatem reakcji z udziałem lotnych węglowodorów, dwutlenku siarki, tlenków azotu emitowanych przez przemysł, elektrownie cieplne, transport i rolnictwo
PUSTYNNIENIE GLEB
Kilkuletnie susze i gospodarka rabunkowa (m.in. nadmierny wypas bydła niszczący pokrywę roślinną) doprowadziły do pustynnienia gleb, szczególnie na wschodzie. Sahara rozszerza się rocznie o około 20-30 km i na początku lat 90. XX w. zagroziła żyznej dolinie rzeki Senegal - jedynemu regionowi (prócz oaz) wykorzystywanemu rolniczo.
RABUNKOWA EKSPLOATACJA SUROWCÓW
Surowce naturalne są to substancje, pozyskiwane ze środowiska naturalnego (zwierząt, roślin i minerałów), z których wytwarza się na drodze przemysłowej różne produkty, gotowe lub poddawane dalszej obróbce. Jednym z rodzajów surowców naturalnych są surowce mineralne. W związku z rosnącą populacją, zapotrzebowanie na surowce naturalne, głównie energetyczne, wciąż wzrasta. Zwiększanie ich wydobycia i zużycia wywiera coraz bardziej niekorzystny wpływ na środowisko. Zanieczyszczenie środowiska wpływa natomiast źle na nasze zdrowie i samopoczucie. Nie zdajemy sobie sprawy, jak niszczący wpływ na środowisko ma wyrzucanie śmieci do rzek czy spalanie benzyny przez samochody.
ZANIECZYSZCZENIE WÓD
Działalność rozwijającego się przemysłu nie zawsze jest, jak dotąd, zgodna z racjonalnymi zasadami gospodarki wodno - ściekowej, określonymi w obowiązujących aktach prawnych. Duże ilości wody, jakie są pobierane do celów produkcyjnych, nie są w należyty sposób oczyszczane. Odprowadzanie nieoczyszczonych ścieków do wód powierzchniowych lub na pola irygacyjne prowadzi do ograniczania dyspozycyjnych zasobów wód niezanieczyszczonych oraz stwarza poważne zagrożenie i trudności dla ujęć komunalnych. Obok przemysłu, również rolnictwo, poprzez stosowanie dużych ilości nawozów mineralnych i środków ochrony roślin, może niekiedy wpływać na pogorszenie się jakości wód ujmowanych przez wodociągi.
CHOROBY CYWILIZACYJNE
Zaliczamy do nich schorzenia układu oddechowego, krążeniowego, uczulenia, nowotwory, AIDS, chorobę Alzheimera, a także „zespoły ucieczki” (narkomanię, lekomanię, alkoholizm, ostre zaburzenia psychiczne). Dodatkowo narastające od lat skażenie środowiska spowodowało, że powietrze, którym oddychamy, znacznie odbiega od normy, na jakie jesteśmy genetycznie „zaprogramowani”.
ZACOFANIE CYWILIZACYJNE
Zacofanie cywilizacyjne i analfabetyzm państw Trzeciego Świata jest przyczyną słabego rozwoju ekonomicznego i bezrobocia, a zarazem utrudnia zwalczanie głodu i chorób. Różnice kulturowe są następstwem kolonializmu i neokolonializmu. Dawne kolonie były intensywnie eksploatowane. Stanowiły źródło surowców i taniej siły roboczej. Dominacja kultury europejskiej hamowała rozwój rodzimych obyczajów i tradycji. Po II wojnie światowej państwa Trzeciego Świata stały się miejscem rywalizacji miedzy USA a Związku Radzieckiego. Do krajów Trzeciego Świata trafiała głównie broń, a nie najnowsze osiągnięcia w dziedzinie nauki, techniki i kultury. Są one miejscem ścierania się wartości kultury europejskiej, przekazane przez dawne metropolie, i masowej kultury narodowej. Rodzi to często poważne konflikty, gdzie dochodzi do ataków na ambasady i obywateli krajów zachodnich oraz Stanów Zjednoczonych. Kraje Trzeciego Świata nie są w stanie samodzielnie zniwelować dystansu dzielącego je od krajów rozwiniętych, a w efekcie pogłębiają się różnice cywilizacyjne. Szansą mógłby być rozwój oświaty. Niestety, jednym z istotnych problemów tych państw jest wysoki poziom analfabetyzmu. W latach osiemdziesiątych, według ocen ONZ ds. Oświaty, Nauki i Kultury, 28% dorosłej ludności nie potrafiło czytać i pisać. Najwięcej analfabetów jest w krajach afrykańskich (54%)i azjatyckich(36%). Do różnic politycznych i ekonomicznych dochodzą wiec dysproporcje kulturowe, dzielące świat na bogatą Północ i ubogie Południe.
GLOBALIZACJA
Globalizacja to proces tworzenia jednego, wspólnego świata. Twórcą pojęcia jest Marshall McLuhan, który wprowadził w 1960 roku pojecie globalnej wioski. Bez wątpienia główną cechą globalizacji – cechą, którą można jednocześnie traktować jako przyczynę globalizacji – jest brak barier lub małe bariery dla takich przepływów jak: przepływy towarowe, przepływy usługowe, przepływy kapitałowe przepływy ludzkie przepływy informacyjne w tym również wiedzy. Przejawem globalizacji jest powstanie globalnych instytucji: Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Światowej Organizacji Handlu.
Ujemne skutki globalizacji:
utrata suwerenności przez obecnie istniejące państwa;
konflikty wynikające z kurczenia się zasobów surowcowych, w tym nośników energii;
nasilenie się migracji wewnętrznych i międzynarodowych („nowa wędrówka ludów”) z południa na północ, ze wschodu na zachód;
katastrofy ekologiczne;
wzrost konsumpcji i rozwój zorganizowanej przestępczości
Pozytywne skutki globalizacji:
zanikania barier miedzy jednostkami, grupami społecznymi i narodami
lepsze wzajemne zrozumienie
wymiana doświadczeń,
stwarza warunki dla lepszego zapoznania się z najnowszymi osiągnięciami w różnych dziedzinach
nowe zasady ochrony środowiska, które zostały przyjęte przez większość państw
