3. Problemy cywilizacyjno-kulturowe

PROBLEMY WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA

LEKCJA NR 3. PROBLEMY CYWILIZACYJNO- KULTUROWE

• DEGRADACJA ŚRODOWISKA NATURALNEGO

Degradacja środowiska przejawia się pogarszaniem stanu poszczególnych elementów środowiska naturalnego (powietrza, wód, gleb, rzeźby terenu, krajobrazu i innych). Degradacja jest efektem wzrostu liczby ludności, osadnictwa i urbanizacji oraz rozwoju działalności gospodarczej, powodujących wzrost zanieczyszczeń w stopniu przekraczającym możliwości samokompensacji ich przez przyrodę.

• ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA:

Zanieczyszczenia pyłowe i gazowe wywołują liczne schorzenia i choroby, stanowiąc istotne zagrożenie zdrowia oraz życia człowieka. Zanieczyszczenia powietrza najczęściej oddziałują w sposób systematyczny, w małych dawkach, wywołując schorzenia chroniczne.

• EFEKT CIEPLARNIANY

Efekt szklarniowy, zjawisko wzrostu temperatury atmosfery spowodowane istnieniem w jej składzie tzw. gazów cieplarnianych (szklarniowych), które przepuszczają znaczną część promieniowania słonecznego (promieniowanie krótkofalowe) do powierzchni Ziemi, zmniejszając wypromieniowanie ciepła (promieniowanie długofalowe) przez powierzchnię Ziemi i dolne warstwy atmosfery. Do gazów cieplarnianych (szklarniowych) zalicza się: parę wodną, której udział w efekcie cieplarnianym wynosi 62%, dwutlenek węgla (22%), ozon, znajdujący się w warstwie przypowierzchniowej (7%), oraz freony, metan, podtlenek azotu.

• DZIURA OZONOWA

Ozon stratosferyczny, cząsteczka utworzona przez trzy atomy tlenu (03), znajduje się na wysokości 15-40 km. Zmniejszenie jego ilości, stwierdzone w latach siedemdziesiątych, jest szczególnie wyraźne na biegunach, gdzie przyjmuje postać "dziury". Zaobserwowano ją najpierw na biegunie południowym, gdzie powstała w wyniku zubożenia o 50% warstwy ozonu w okresie między r. 1979 a 1988. Pomiary przeprowadzone niedawno na biegunie północnym wskazują, że w tym samym czasie w obszarze między 30 a 64 stopniem szerokości geograficznej północnej spadek ilości ozonu wyniósł od 3,5-5%. Rozprzestrzenianie się zjawiska jest niepokojące. O ile dotychczas niszczenie warstwy ozonowej dotyczyło przede wszystkim nie zamieszkałych obszarów bieguna południowego, o tyle teraz zaczyna ono zagrażać terenom silnie zaludnionej Północy: północno-wschodniej Ameryce, Europie zachodniej, gęsto zaludnionym terenom Chin.

• KWAŚNE DESZCZE

Źródłem kwaśnych deszczów, zagrażających zarówno lasom jak i zabytkom, jest zanieczyszczenie atmosfery. Te żrące opady są rezultatem reakcji z udziałem lotnych węglowodorów, dwutlenku siarki, tlenków azotu emitowanych przez przemysł, elektrownie cieplne, transport i rolnictwo

PUSTYNNIENIE GLEB

Kilkuletnie susze i gospodarka rabunkowa (m.in. nadmierny wypas bydła niszczący pokrywę roślinną) doprowadziły do pustynnienia gleb, szczególnie na wschodzie. Sahara rozszerza się rocznie o około 20-30 km i na początku lat 90. XX w. zagroziła żyznej dolinie rzeki Senegal - jedynemu regionowi (prócz oaz) wykorzystywanemu rolniczo.

• RABUNKOWA EKSPLOATACJA SUROWCÓW

Surowce naturalne są to substancje, pozyskiwane ze środowiska naturalnego (zwierząt, roślin i minerałów), z których wytwarza się na drodze przemysłowej różne produkty, gotowe lub poddawane dalszej obróbce. Jednym z rodzajów surowców naturalnych są surowce mineralne. W związku z rosnącą populacją, zapotrzebowanie na surowce naturalne, głównie energetyczne, wciąż wzrasta. Zwiększanie ich wydobycia i zużycia wywiera coraz bardziej niekorzystny wpływ na środowisko. Zanieczyszczenie środowiska wpływa natomiast źle na nasze zdrowie i samopoczucie. Nie zdajemy sobie sprawy, jak niszczący wpływ na środowisko ma wyrzucanie śmieci do rzek czy spalanie benzyny przez samochody.

• ZANIECZYSZCZENIE WÓD

Działalność rozwijającego się przemysłu nie zawsze jest, jak dotąd, zgodna z racjonalnymi zasadami gospodarki wodno - ściekowej, określonymi w obowiązujących aktach prawnych. Duże ilości wody, jakie są pobierane do celów produkcyjnych, nie są w należyty sposób oczyszczane. Odprowadzanie nieoczyszczonych ścieków do wód powierzchniowych lub na pola irygacyjne prowadzi do ograniczania dyspozycyjnych zasobów wód niezanieczyszczonych oraz stwarza poważne zagrożenie i trudności dla ujęć komunalnych. Obok przemysłu, również rolnictwo, poprzez stosowanie dużych ilości nawozów mineralnych i środków ochrony roślin, może niekiedy wpływać na pogorszenie się jakości wód ujmowanych przez wodociągi.

• CHOROBY CYWILIZACYJNE

Zaliczamy do nich schorzenia układu oddechowego, krążeniowego, uczulenia, nowotwory, AIDS, chorobę Alzheimera, a także „zespoły ucieczki” (narkomanię, lekomanię, alkoholizm, ostre zaburzenia psychiczne). Dodatkowo narastające od lat skażenie środowiska spowodowało, że powietrze, którym oddychamy, znacznie odbiega od normy, na jakie jesteśmy genetycznie „zaprogramowani”.

• ZACOFANIE CYWILIZACYJNE

Zacofanie cywilizacyjne i analfabetyzm państw Trzeciego Świata jest przyczyną słabego rozwoju ekonomicznego i bezrobocia, a zarazem utrudnia zwalczanie głodu i chorób. Różnice kulturowe są następstwem kolonializmu i neokolonializmu. Dawne kolonie były intensywnie eksploatowane. Stanowiły źródło surowców i taniej siły roboczej. Dominacja kultury europejskiej hamowała rozwój rodzimych obyczajów i tradycji. Po II wojnie światowej państwa Trzeciego Świata stały się miejscem rywalizacji miedzy USA a Związku Radzieckiego. Do krajów Trzeciego Świata trafiała głównie broń, a nie najnowsze osiągnięcia w dziedzinie nauki, techniki i kultury. Są one miejscem ścierania się wartości kultury europejskiej, przekazane przez dawne metropolie, i masowej kultury narodowej. Rodzi to często poważne konflikty, gdzie dochodzi do ataków na ambasady i obywateli krajów zachodnich oraz Stanów Zjednoczonych. Kraje Trzeciego Świata nie są w stanie samodzielnie zniwelować dystansu dzielącego je od krajów rozwiniętych, a w efekcie pogłębiają się różnice cywilizacyjne. Szansą mógłby być rozwój oświaty. Niestety, jednym z istotnych problemów tych państw jest wysoki poziom analfabetyzmu. W latach osiemdziesiątych, według ocen ONZ ds. Oświaty, Nauki i Kultury, 28% dorosłej ludności nie potrafiło czytać i pisać. Najwięcej analfabetów jest w krajach afrykańskich (54%)i azjatyckich(36%). Do różnic politycznych i ekonomicznych dochodzą wiec dysproporcje kulturowe, dzielące świat na bogatą Północ i ubogie Południe.

• GLOBALIZACJA

Globalizacja to proces tworzenia jednego, wspólnego świata. Twórcą pojęcia jest Marshall McLuhan, który wprowadził w 1960 roku pojecie globalnej wioski. Bez wątpienia główną cechą globalizacji – cechą, którą można jednocześnie traktować jako przyczynę globalizacji – jest brak barier lub małe bariery dla takich przepływów jak: przepływy towarowe, przepływy usługowe, przepływy kapitałowe przepływy ludzkie przepływy informacyjne w tym również wiedzy. Przejawem globalizacji jest powstanie globalnych instytucji: Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Światowej Organizacji Handlu.

Ujemne skutki globalizacji:

• utrata suwerenności przez obecnie istniejące państwa;
• konflikty wynikające z kurczenia się zasobów surowcowych, w tym nośników energii;
• nasilenie się migracji wewnętrznych i międzynarodowych („nowa wędrówka ludów”) z południa na północ, ze wschodu na zachód;
• katastrofy ekologiczne;
• wzrost konsumpcji i rozwój zorganizowanej przestępczości

Pozytywne skutki globalizacji:

• zanikania barier miedzy jednostkami, grupami społecznymi i narodami
• lepsze wzajemne zrozumienie
• wymiana doświadczeń,
• stwarza warunki dla lepszego zapoznania się z najnowszymi osiągnięciami w różnych dziedzinach
• nowe zasady ochrony środowiska, które zostały przyjęte przez większość państw