1. Okrągły Stól. Rządy postsolidarnościowe
LEKCJA NR 1.
ROZMOWY OKRĄGŁEGO STOŁU II- V 1989
OKRES RZĄDÓW POSTSOLIDARNOŚCIOWYCH VI 1989- V 1993
POLSKA W OKRESIE TRANSFORMACJI USTROJOWEJ I GOSPODARCZEJ
OBRADY I REFORMY „OKRĄGŁEGO STOŁU”
W 1988 roku przez Polskę przeszła fala strajków, które ostatecznie przekonały komunistów, że nie jest możliwy powrót do dawnych sposobów rządzenia. Minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak spotkał się z Lechem Wałęsą zaproponował mu rozmowy ”przy okrągłym stole”, pod warunkiem zakończenia przez „Solidarność” strajków. Rozmowy miały doprowadzić do przekazania opozycji częściowej władzy. Idea porozumienia okazała się niełatwa do zrealizowania, zarówno po jednej jak i po drugiej stronie. W „ Solidarności”, niektórzy zarzucali Wałęsie, że zdradza jej ideały, w PZPR, niektórzy twierdzili, że pomysł jest zbyt śmiały. W październiku 1988 utworzył się rząd Mieczysława Rakowskiego, a X Plenum PZPR zdecydowało o podjęciu rozmów.
Obrady rozpoczęły się 6 lutego 1989 roku, szefem strony solidarnościowej był Tadeusz Mazowiecki, a strony rządowej gen. Czesław Kiszczak. Powołano trzy zespoły robocze:
- stolik do spraw gospodarki i polityki społecznej
- stolik do spraw pluralizmu związkowego
- stolik do spraw reform politycznych
Obrady Okrągłego Stołu
W rezultacie obrad ustalono:
- legalizację Solidarności
- przywrócenie Senatu
- wolne wybory do Senatu
- 35% demokratycznie wybranych posłów do Sejmu
- dostęp do środków masowego przekazu ( wydawanie Gazety Wyborczej)
- przywrócenie stanowiska prezydenta
5 kwietnia 1989 podpisano porozumienie końcowe i zakończono obrady„ okrągłego stołu”. Tych ustaleń nie uznało kilku znanych działaczy „ Solidarności”:
- Anna Walentynowicz
- Andrzej Gwiazda
- Jerzy Słowik
- Roman Jurczyk
OKRES RZĄDÓW POSTSOLIDARNOŚCIOWYCH 1989-1993
Rząd Tadeusza Mazowieckiego IX 1989- XII 1990
W czerwcu 1989 zgodnie z ustaleniami, przeprowadzono wybory do dwuizbowego parlamentu. Wybory do Senatu zakończyły się całkowitym zwycięstwem „Solidarności”, w Sejmie opozycja antykomunistyczna zdobyła tyle miejsc ile ustalono. Ten sejm, ze względu na sposób powołania jest nazywany sejmem kontraktowym. Na pierwszym posiedzeniu połączone Izby dokonały wyboru prezydenta. Był tylko jeden kandydat, co też wcześniej ustalono. Prezydentem został gen. Wojciech Jaruzelski, premierem został Czesław Kiszczak. We wrześniu 1989 Adam Michnik, redaktor naczelny „Gazety Wyborczej” rzucił hasło „Wasz prezydent nasz premier” i we wrześniu powstał pierwszy po II wojnie światowej, niekomunistyczny rząd Tadeusza Mazowieckiego, ale Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, jak i Ministerstwo Obrony Narodowej nadal pozostawało w rękach komunistów.
Tadeusz Mazowiecki
Ministrem Spraw Zagranicznych został Krzysztof Skubiszewski, ministrem pracy Jacek Kuroń, wicepremierem i ministrem finansów został Leszek Balcerowicz, który przygotował plan wyciągnięcia Polski z kryzysu nazywany „Planem Balcerowicza”, dzięki któremu została zduszona inflacja i dokonały się głębokie przeobrażenia gospodarcze, z drugiej strony drastycznie wzrosło bezrobocie na wsi ( likwidacja PGR-ów) jak i w mieście. Rząd Mazowieckiego rzucił hasło „ grubej kreski”, czyli rozdziału tego co było do roku1989 od nowych, niekomunistycznych czasów. Opozycja zarzuciła Mazowieckiemu, że w ten sposób rozgrzeszył komunistów i pozwolił im wrócić do władzy.
Rządy mazowieckiego to również rozpad ruchu solidarnościowego, który rozpadł się na m. in.:
- Porozumienie Centrum- Lech i Jarosław Kaczyński
- Związek Chrześcijańsko Narodowy- Wacław Chrzanowski
- Ruch Obywatelski Akcja Demokratyczna- Jan Olszewski
Do upadku rządu Mazowieckiego przyczyniły się wybory prezydenckie w 1990 roku, kiedy to Mazowiecki nie doszedł do II tury wyborów przegrywając ze Stanisławem Tymińskim- „ człowiekiem znikąd”( Polak, od lat zamieszkały w Peru) Mazowiecki uznał, że jest to dowód braku społecznego zaufania dla jego polityki i złożył rezygnację. Następnie założył Unię Demokratyczną, która stała się kolejnym ugrupowaniem postsolidarnościowym.
Rząd Krzysztofa Bieleckiego XII 1990- XII 1991
Bielecki był liderem Kongresu Liberalno- Demokratycznego, w jego rządzie nie zaszły istotne zmiany jeśli chodzi o najważniejszych ministrów. Do jego sukcesów należy zaliczyć umorzenie 50% polskiego zadłużenia marcu 1991 roku, podjęcie starań o stowarzyszenie Polski z EWG, członkostwo w Radzie Europy. Niestety, za rządów Krzysztofa Bieleckiego, wybuchły pierwsze afery, w które byli zamieszani politycy: afera Art B, FOZZ, czy afera alkoholowa.
Rząd Jana Olszewskiego XII 1991- VI 1992
Utworzenie rządu Olszewskiego było związane z wynikami wyborów parlamentarnych w X 1991, kiedy to przy bardzo słabej frekwencji wyborczej ( 43%) do sejmu weszli przedstawiciele 29 partii i grup politycznych, przez co przez dwa miesiące nie można było utworzyć rządu. Olszewski utworzył rząd koalicyjny wraz z Porozumieniem Centrum. Jego sukcesem było umowa z Rosją o warunkach wyprowadzenia wojsk rosyjskich z Polski (do końca XI 1992).
Jan Olszewski
28 V 1992 Sejm przyjął tzw. uchwałę lustracyjną, 3 VI 1992 minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz upublicznił dwie listy, które zostały zinterpretowane jako listy agentów SB i UB. Widniało na nich nazwiska n p. Lecha Wałęsy czy Leszka Moczulskiego. Kiedy okazało się, że były to nazwiska osób, których teczki znajdują się w archiwach służb bezpieczeństwa. Całą sprawę uznano za skandal polityczny i Olszewski został zdymisjonowany. „Wojna na teczki” była jedną z wielu „wojen na górze”, z których zasłynęła prezydentura Lecha Wałęsy. Prezydent Wałęsa wyznaczył na premiera Waldemara Pawlaka, któremu nie udało się jednak sformować rządu.
Rząd Hanny Suchockiej VII 1992- V 1993
Hanna Suchocka
W lipcu Sejm zatwierdził na stanowisku premiera Hannę Suchocką, z Unii Demokratycznej. Nowa pani-premier stworzyła rząd koalicyjny z 8 partii. Z czasem najważniejszą rolę zaczęli w nim odgrywać przedstawiciele ZCHN. W styczniu 1993 została uchwalona ustawa antyaborcyjna mimo, że nie przeprowadzono w tej sprawie żadnych konsultacji społecznych, wynegocjowano i podpisano bez zgody sejmu konkordat z Watykanem, który nie został ratyfikowany przez nowy lewicowy parlament, wybrany w 1993 roku. W maju zostało w sejmie złożone votum nieufności dla rządu, które zostało przegłosowane. Ponieważ autorzy votum nieufności nie wskazali kandydata na nowego premiera w tej sytuacji prezydent Wałęsa rozwiązał sejm i rozpisał nowe wybory na X 1993 roku.